عرفان، فلسفه و تورکیه‌نین دورومو / سید حیدر بیات

سپتامبر 24, 2007 در 3:27 ب.ظ. | نوشته شده در گونده‌لیک یازیلار/ یادداشتها, دوشونجه و فلسفه | 7 دیدگاه

چوخدان‌دان بری صدرالدین قونوی حاقدا بیر سیرا بیلگی‌لر الده ائتمک ایسته‌ییردیم، نهایت اوروجلوقدا بیر سیرا عرفان نظری درسلیک‌لرینی مرور ائدندن سونرا بو ایشی داها گرکلی بیلدیم. ایلک قایناق همیشه کی کیمی گوگل‌ایدی. نه ایسه گوگل‌ده چوخ آختارسامدا آز تاپدیم، یانی هئچ تاپمادیم و بوتون فارسجا سیته‌لرده بئله بیر مقاله‌ده صدرالدین قونوی‌ حاقدا یازیلمامیشدی. بلکه ده گوگلین گوجو اوتورمادی تاپسین. دئدیم جهنمه نئینه‌مک، ترکیه سیته‌لرینده سئرچ ائتمه‌یه باشلادیم، هئچ اینانا بیلمه‌ییردیم، ایسته‌دی‌ییم قدر مطلب وارایدی. سونرا دا بیلدیم خانم اکرم دمیرلی قونوی‌نین بوتون اثرلرینی تورکجه‌یه چئویریب‌دیر. آیریجا ان آزی قونوی‌نین حیاتی و یارادیجیلیغا عایید ان آزی اوچ موستقیل کیتاب تورک دیلینه یازیلیب‌دیر:
• Sadreddin Konevi, Tasavvuf Metafiziği, İz Yayıncılık, İstanbul, 2002.
• Nihat Keklik, Sadreddin Konevi’nin Felsefesinde Allah-Kainat ve İnsan, İ.Ü.Edebiyat Fak.Yay. İstanbul, 1967.
• Ekrem Demirli, Sadreddin Konevi’de Bilgi ve Varlık, (Doktora tezinin kitaplaştırılmış halidir), İz Yayıncılık, İstanbul, 2006.

اؤز اؤزومه دئدیم بلکه قونوی تورک اولدوغونا گؤره تورکیه ده بیر بئله اؤنم داشی‌ییر. اونوتموشدومدا کی مثلن حافظ دیوانی‌نین ایلک مشهور شرحی تورک دیلینده یازیلیب‌دیر. نه ایسه بیر مقدار صدرالدین قونوی‌یه عایید اوخودوقدان سونرا یادیما دوشدو قونوی‌نین بیر کیتابی اؤز کیتابخانامدا واردیر: الاربعون حدیثا، لابی المعالی صدرالدین القونوی.
کیتابی تاپیب اوخوموغا باشلادیم، عجبا بو کیتابدا تورکیه‌ده یاییملانیب‌دیر: حققه و علق علیه: د. حسن کامل ییلماز.
و قومدا بیدار یاییم ائوی تورکیه چاپی‌نی افست ائدیبدیر. آنجاق بیدار یاییم ائوی‌نین عالیم و عاریف مسئولو آقای بیدار جنابلاری بونو یالنیز افست ائتمه‌ییب بلکه بیر گؤزل و اؤنملی ایش ده گؤروبدور. آقای بیدار عربجه یازدیغی قیسا بیر مقدمه‌ده قئید ائدیر: «بو کیتاب اؤنجه ده تورکیه ده یاییملانیب‌دیر و عزیز دوستلاردان بیریسی بونو منه تحفه گتیردی و ایران دا یاشایان طلبه‌لرین اللرینه چاتسین دئیه اوفست شکلینده یاییملادیق. آنجاق بونو اوخودوقدا بیر سیرا تایپی و مطبعه یانلیشلارا راست گلدیم و بیر سیرا یئرلرده موبهم ایدیلر، آنجاق موبهم یئرلرینی تصحیح ائتمه‌یه گؤره آیت الله مرعشی کتابخاناسیندا اولان الیازما بیر نوسخه‌ ایله تطبیق ائدیب و بو جدولده اونلارین دوزگون واریانتی‌نی قئید ائتمیشم.»
آقای بیدار اؤزوده سانیرام تبریز تورکلریندن‌دیر و تورکجه‌نی چوخ گؤزل دانیشار، و قومدا صاحب الزمان پاساژیندا اولان کتابفروشی‌سینده فلسفی عرفانی کیتابلارین یاییملاییب ساتماسی‌ایله یاناشی بئله متین‌لرین تصحیح و نشرینه‌ده چابا گؤستره‌ر. اجرهم مشکورا
سؤزوم تورکیه‌ده یاییملانان عرفانی و فلسفی کیتابلار اوزه‌رینده‌دیر. آمما دونن‌دن اوخوماغینا باشلادیغیم کیتابین تورکیه‌یه هئچ ربطی یوخدور، انگلیسجه یازیلیب، فارسجایا چئوریلیب‌دیر، کیتابین آدی «آموزه‌های صوفیان»‌دیر و مولفی سید حسین نصر‌دیر. سید حسین‌نصر تهراندا دوغولوب، ائله بیل جد اندر جدی‌ده فارس‌دیر. دوکتور نصر بلکه ایرانین سنتی عرفان و فلسفه و اؤزلجه عرفان و تصوف ساحه‌سینده ان تانینمیش یازاری‌دیر. بلکه‌ده اسلام دونیاسیندا ان تانینمیش یا ان تانینمیش‌لارین سیراسیندا اولان سنتچی یا گله‌نکچی بیر آراشدیریجی‌دیر. کیتابلاری اون دوققوز یا ایگیرمی دیله ترجمه اولوبدور.
بو کیتابین اؤن‌سؤزونده دوکتور نصرین کیتابلاریندان و او کیتابلارین هانسی دیله چئوریلمه‌سیندن بیر لیست وئریلیب‌دیر. بو لیست چوخ ایلگینج‌دیر، یانی سید حسین نصر بیر آدلیم اسلامچی و عرفانچی تانینمیش اوستاد اولاراق، بونون یازیلارینا داها هانسی بؤلگه‌نین اهمیت وئرمه‌سی بللی اولور. باشقا باخیمدان بو شخصیت بیر اؤرنک اولاراق، اؤلکه‌لرین هانسیندا اسلامی نظری و فلسفی دارتیشمالارا داها آرتیق اؤنم وئریلیر سوروسونا جاواب تاپماق اولور.
بو لیستده سید حسین نصرین اللی کیتابی‌ قید اولونوبدور. بو کیتابلاردان اون کیتاب فارسجا یازیلیب‌دیر، و قیرخ کیتاب انگلیسجه‌یه. بو کیتابلارین هانسی دیله نئچه دؤنه چئوریلدیک‌لرینی آشاغیدا قید اولونور:
تورکجه: 15 کیتاب
عربجه 8 کیتاب
فارسجا: 8 کیتاب
فرانسیزجا: 8 کیتاب
ایتالیانجا: 7 کیتاب
اندونزی: 6 کیتاب
مالزی: 5 کیتاب
آلمانجا: 5 کیتاب
اوردوجا: 3 کیتاب
ژاپنجا: 3 کیتاب

گؤروندویو کیمی بو دوشونَرین کیتابلاری آیری دیل‌لرین ایکی برابری قدر تورک دیلینه ترجمه اولوبدور. عین حالدا اؤزو فارس اولاراق یالنیز سککیز کیتابی فارسجایا چئوریلیب‌دیر. باشقا ایلگینج مسئله ده وار: سید حسین نصر دئدی‌ییم کیمی فارس دیلینده اون عونوان کیتاب یازیب‌دیر. بو کیتابلارین ایکیسی اورژینال اولاراق فارسجا و انگلیسجه یازیلیب‌دیر و 8 عونوانی یالنیز فارسجا یازیلیب‌دیر. بو 8 عنوان کیتابدان هئج بیریسی باشقا دیله چئوریلمه‌ییب‌دیر. بودا فارس دیلی‌نین بو گونکو دونیادا دورومونو گؤستریر. ایگیرمی دیله اثری چئوریلن یازارین فارس دیلینده یازدیغی کیتابلار داش کیمی یئرلرینده آغیرجاسینا دوشوب قالیب‌لار.
نه ایسه بو آمارا اساسلاناراق دئمه‌لی تورکیه یاخین گله‌جکده «اسلام دونیاسی‌نین کولتور و بیلگی باشکندی» و باشقا تعبیر ایله «پایتخت علمی و فرهنگی جهان اسلام» اولاجاقدیر. اسلامی کنفرانس اورگانی‌نین کیتابخاناسی دا ایندی تورکیه‌ده دیر و چوخلو کیتابلاری تورکجه یاییملاییر، رسول جعفریان بیر جلسه ده آچیقجاسینا بو مسئله‌یه اعتراضی‌نی بیلدیردی. ایندی قوم دا مذهبی اوجاقلار کیتابخانلارینی زنگین ائتمه‌یه تورکیه ده یاییملانان کیتابلاردان داها واز کئچه بیلمه‌ییرلر. دوکتور سروش دا اسلام دونیاسیندا دوشونرلرین دارتیشماسینا ان گؤزل یئر تورکیه‌نی بیلیر. بو قیسا یازی‌یا دوکتور سروشون سؤزلری ایله سون نوقطا قویماق داها یئترلی اولار:

بخش‌هایی از یک مصاحبه دکتر سروش با جان هیک

هيک:: روشنفکران در کدام کشور اسلامی، آزادند که عقاید خود را ابراز کنند؟ فی المثل فکر نمی کنم در عربستان سعودی چنین امکانی باشد.
سروش: بله در عربستان یقینا چنین امکانی نیست. من به خاطر کنفرانسی به ترکیه رفته بودم. این کنفرانس برای معرفی و نقد آرای «فضل الرحمان» که استاد مطالعات اسلامی دانشگاه شیکاگو بود، برگزار شده بود…
هيک:: فضل الرحمان را می شناسم.
سروش: یکی از برگزار کنندگان کنفرانس در انتهای کنفرانس به نکته قابل توجهی اشاره کرد. او گفت چنین کنفرانسی غیر از ترکیه در هیچ کشور مسلمان دیگری نمی توانست برگزار شود. فکر می کنم حق با او بود. ترکیه جای خوبی برای طرح چنین مباحثی است. اما در ترکیه سنت فلسفی نیرومندی وجود ندارد و این نکته ای است که خود ترک ها به آن اذعان دارند. در تاریخ 500 سال اخیر ترکیه، هیچ ایده مهم فلسفی پدید نیامده است. البته اکنون روشنفکران ترکیه جهد بلیغی می ورزند تا آثار متفکران جهان اسلام را به ترکی ترجمه کنند. از باب نمونه تقریبا تمامی کتاب های «سید حسین نصر» و فضل الرحمان به ترکی ترجمه شده است. ازکتاب های من نیز به ترکی برگردانده شده اند.
هيک:: شاید این کتاب ها مشوق آنها باشد تا خودشان نیز ایده پردازی کنند. وضعیت آزادی دینی در آنجا چگونه است؟
سروش: در گذشته خیلی ضعیف بود. اما اکنون وضع بهتر شده است و دینداران عقاید خود را آزادانه بیان می کنند.
هيک:: این تعاملی که در فضای روشنفکری ترکیه موجود است، بخاطر جود حکومتی سکولار در آنجا نیست؟
سروش: چرا! به هر حال یکی از مزیت‌های حکومت های سکولار و دموکرات این است که نسبت به دین در موضعی بی طرف قرار دارند. یک مزیت دیگر حکومت سکولار این است که چون هیچ حمایت خاصی از مسلمانان نمی کند، آنها خود مجبور می شوند برای دفاع از عقاید دینی شان کوشش کنند و آنها را موجه سازند.
هيک:: برخلاف ایران!
سروش: بله مسلمانان ترکیه بر خلاف ایران، به جای بهره گیری از حمایت دولت، سعی می کنند هر گوشه و کناری را بکاوند تا به ایده هایی دست یابند که به تبیینی معقول از اسلام مدد می رساند. البته علاوه بر سکولار بودن، دموکرات بودن حکومت نیز مهم است! از باب مثال، تونس حکومتی سکولار ولی غیردموکراتیک دارد و همین امر سبب شده که در آنجا با نشر آزادانه تفکر دینی آنگونه که در ترکیه جاری است، مواجه نباشیم. سکولار بودن شرط لازم است ولی کافی نیست.
هيک:: در سایر کشورهای اسلامی وضع چطور است؟ مثلا در مصر؟
سروش: مصر هم وضعیتی کمابیش شبیه تونس دارد. البته به اعتقاد من، مصر در میان کشورهای عرب و مسلمان، مستعد ترین کشور از حیث رشد جریان های گوناگون روشنفکری است. اما به خاطر وجود پاره ای از افراطیون در این کشور و نیز وجود حکومتی غیردموکراتیک، روشنفکران یا مجبورند خود را سانسور کنند یا مهاجرت کنند. در لبنان اما وضع کمی متفاوت است. به خاطر شرایط خاص این کشور که قدرت سیاسی بین مسلمانان و مسیحیان تقسیم شده است، فضای مساعدی برای نشر آزادانه تفکر در آنجا وجود دارد. اما غر از لبنان و ترکیه کشور دیگری را در جهان اسلام از حیث نشر آزادانه تفکر دینی سراغ ندارم!
هيک:: مراکش چطور؟
سروش: در مراکش در زمان حکمرانی ملک حسن، شرایط وحشتناکی حاکم بود. ولی از قرار و آن طور که از برخی اساتید مراکشی در آنجا و در خارج از مراکش شنیده ام، اکنون وضع کمی بهتر شده است.
هيک:: آیا میان روشنفکران مسلمان یک شبکه ارتباطی بین المللی وجود دارد؟
سروش: متاسفانه نه! من و برخی از روشنفکران جهان اسلام مدتهاست به این مسأله فکر می کنیم. یکی از موانع این عدم ارتباط، مسأله زبان است. روشنفکران ما عربی نمی خوانند. روشنفکران عرب، فارسی نمی خوانند و هیچ کدام از ما ترکی نمی خوانیم، زبان مانعی اساسی در این راه است! شیعه بودن ایرانیان نیز مسأله دیگری است که موجب تضعیف ارتباطات می شود. البته این را بگویم که در ایران قبل از انقلاب، شرایط اینگونه نبود. در آن دوره، سید قطب متفکر صاحب نامی بود و پاره ای از کتاب های او، توسط رهبر کنونی ایران، به فارسی ترجمه شد. در کل این روحانیان بودند که قبل از انقلاب از عربی ترجمه می کردند؛ اکنون آنها به چیزهای دیگری مشغولند و روشنفکران غیر روحانی اغلب عربی نمی دانند و در نتیجه گسستی میان ما و آنها پدید آمده است. زمانی که من در برخی کنفرانس ها با متفکران مسلمان مواجه می شوم و با یکدیگر سخن می گوییم، گاهی از شنیدن مباحثی که در کشورهایمان جاری است، متعجب می شویم!
هيک:: از سخنانتان نتیجه گیری می کنم که وضع کشورهای اسلامی مساعد نیست. بگذارید من هم کمی از وضعیت متألهین کاتولیک سخن بگویم. چند متأله کاتولیک را که از دوستان من هستند، می شناسم که به خاطر ابرازعقایدشان از طرف کلیسای رم چه در زمان پاپ قبلی و چه در زمان پاپ کنونی تحت فشار بودند. یکی از اینها کتاب جامعی در باب مبانی کلامی پلورالیسم نوشت و به خاطر آن مجبور شده محل زندگی خود را ترک کند و به گلاسکو برود. دیگری که در مدارس دینی بوستون تدریس میکرد، کتابی نوشت به نام «عیسی: نماد خدا» که آشکارا صبغه پلورالیستیک دارد. او به خاطر این کتاب ممنوع التدریس شد. متکلمین کاتولیک جوان هم به علت چنین مسائلی ترجیح می دهند وارد مباحث دردسرساز نشوند. وضعیت شرم آوری است!
سروش: صحیح است. البته باید بگویم که کلام اسلامی در گذشته چنین نبود. آموزه های کلام اسلامی بسیار سیال بود. از قرن سوم به بعد این تصلب پدید آمد. یکی از ایده هایی که من قویا بر آن تاکید می کنم این است که باید به دوره سیالیت کلام اسلامی بازگردیم. اکنون تمامی ایده های کلامی ما از جمله تلقی ما در باب وحی، معنای پیامبری و… بسته بندی شده و در جعبه ای قرار گرفته است که هیچ کس حق ندارد در آن را باز کند.
هيک:: با توجه به وضعیت فوق و باتوجه به این دو قطبی ای که اکنون میان اسلام و غرب به وجود آمده، فکر نمی کنم دردوره ای باشیم که مناسب رنسانس اسلامی باشد.
سروش:بله اکنون زمان مناسبی از این حیث نیست. اینک اسلام به شکل یک هویت درآمده است. هویت چیز خوبی است، اما اگر همه چیز در آن خلاصه شود، جایی برای بحث باقی نمی ماند. من همواره میان اسلام به مثابه حقیقت و اسلام به مثابه هویت تفکیکی قائل شده ام. البته باید بگویم خود پیامبر اسلام به موضوع هویت بخشی به مسلمانان توجه داشت.او عامدا می کوشید تا برای مسلمانان هویت جدیدی تعریف کند. مثلا روز جمعه را به جای روزهای شنبه و یکشنبه یهودیان و مسیحیان انتخاب کرد. قبله جدیدی برگزید. قبرستان مسلمانان را از دیگران جدا کرد… همه این کارها برای تمایز بخشیدن و هویت دادن به اجتماع مسلمانان بود. احکام ذکر شده، هیچ یک محتوای معرفتی ندارد و اولا و بالذات مربوط به هویت مسلمانان است و تا اینجای کار عیبی ندارد. اما مشکل ازآنجا آغاز می شود که دغدغه هویت بر دغدغه حقیقت غلبه پیدا می کند. در صورت تحقق چنین امری، وضع خطرناک می شود. دو ماه پیش در(چاتهام هوس) لندن بودم. «جرج کری» اسقف سابق کلیسای کانتربری هم آنجا بود. ما جلسه گفت و گویی با هم داشتیم. سخنرانی او سیاسی بود، عنوان کلی کنفرانس این بود: «آیا اسلام تهدیدی برای غرب است؟» من در آنجا همین موضوع را طرح کردم که باید اسلام را به دو اسلام هویت و حقیقت تفکیک کرد. در اسلام حقیقت، دغدغه ما صدق و کذب است، در حالی که در اسلام هویت، قصه عزت و شرافت مطرح است. در آنجا گفتم که باید این دو را از هم تفکیک کرد. اسلام حقیقت اهل گفتگوست و شما هم مواظب باشید که هویت یک قوم را به بازی نگیرید!
هيک: درست است. اما فکر نمی کنم کسانی مثل جورج بوش متوجه این تفکیک باشند. تونی بلر البته اینگونه نیست. به اعتقاد من و بسیاری از دانشگاهیان انگلیس، جنگ عراق، رخداد بسیار نادرستی بود. فکر می کنم کسانی که از آموزه برخورد تمدنها سخن می گویند، در راه صحیحی گام بر نمی دارند به هر حال نتیجه اصلی مسائل فوق و محوریت یافتن امر سیاسی، به تأخیر افتادن رنسانس اسلامی است.
سروش: بله در شرایط حاد سیاسی، مسائل دیگری اولویت پیدا می کند و رنسانس اسلامی به محاق می رود. من در آن کنفرانس گفتم که اسلام خطری برای غرب نیست برای این که اسلام به مثابه مجموعه ای از آموزه ها، به خصوص از منظری اصلاح طلبانه، بسیار پلورالیستیک است و ما وقتی پلورالیسم داشته باشیم نباید از چیزی بترسیم. وقتی پلورالیسم باشد، موقعیت برای گفتگو مهیاست.
متن کامل مصاحبه را در اینجا بخوانید:
http://www.drsoroush.com/Persian/Interviews/P-INT-13841110-Mosahebeh.html

Advertisements

7 دیدگاه »

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

  1. […] عرفان، فلسفه و تورکیه‌نین دورومو / سید حیدر بیات (tags: Türkiyə) […]

  2. ايران عقب ماند
    عرب ها جلو افتادند
    خوش به حال ترک ها
    مصطفی تاج زاده

    يكی از بدعت‌های خطرناك در جمهوری اسلامی ايران، هتك حرمت بعضی مراجع تقليد بوده است كه اقتدارگراها بويژه اين اهانت‌ها را در دهه گذشته به اوج خود رسانده‌اند، اگر چه آن را دفاع از اسلام و انقلاب و ولايت فقيه می‌نامند. خوشحالم شرايطی ايجاد شده كه روزنامه ايران، ارگان دولت آقای احمدی نژاد نيز از ضرورت احترام به مراجع سخن می‌گويد. با اين شرايط ديگر نبايد اجازه دهيم اقتدارگراها به آيت الله صانعی اهانت، به آيت الله منتظری هتاكی و عليه علامه سيدمحمدحسين فضل الله شبنامه پخش كنند.

    من اخيرا در نشست اصلاح‌طلبان در منزل حجت‌الاسلام و المسلمين قوامی در قزوين توضيح دادم که ايران در سه دهه گذشته به لحاظ توسعه اقتصادی از عربستان و كشورهای جنوبی خليج فارس عقب افتاده است. با وجود اين خشنود بوديم كه بر سرنوشت خود حاكميم و شاهد آزادی‌های نسبی سياسی و نيز انتخابات نسبتاً آزاد هستيم. با كمال تأسف و در پرتو اقدام‌های غيرقانونی اقتدارگراها در زمينه حقوق مدنی (آزادی انديشه- بيان و مطبوعات راديو- تلويزيون، اينترنت، احزاب، تجمع و …) و نيز آزادی‌های سياسی شهروندان (انتخاب آزاد و سالم) پس رفته‌ايم و تركيه از ما پيشی گرفته و انتخابات آزاد، همچون مسكن، به آرزوی دست نايافتنی مردم در زمان حكومت يكپارچه تبديل شود.

    بايد اضافه كنم كه در زمينه امور فرهنگی و دينی نيز از كشورهای همسايه، از جمله تركيه عقب افتاده ايم، زيرا در آنجا هنجارهای اسلامی رو به رشد هستند آن هم در فضايی كاملاً آزاد. عكس آنچه در ايران شاهديم. در حقيقت برخلاف آنچه آقای مصباح يزدی ادعا می‌كند علت اصلی انحراف جوانان در ايران فيلم‌ها،‌ رمان‌ها، اينترنت و CD ها نيستند، چرا كه در اين صورت در تركيه كه آزادی سياسی و مدنی (به طور نسبتاً كامل) وجود دارد، نبايد اثری از هنجارها و شعائر اسلامی باقی باشد. حال آنكه با وجود شبكه‌های مختلف ماهواره‌ای و اينترنت و مطبوعات كاملاً آزاد، شاهد رشد هنجارهای اسلامی در تركيه هستيم. به علاوه با وجود رشد اينترنت و شبكه‌های ماهواره‌ای و … در سراسر جهان، گسترش ارزش‌ها و هنجارها و شعائر و مناسك اسلامی از جمله در زمينه حجاب را مشاهده می‌كنيم (حتی در اروپا و آمريكا). تنها استثناء جمهوری اسلامی است كه در آن روز به روز وضع بدتر می‌شود. علت آن به نظر من سوء استفاده ابزاری از دين است كه در هيچ جای دنيا به اندازه جمهوری اسلامی ايران نيست.

    تلاش برای حاكميت تك‌صدايی در سياست و يك سبك زندگی در جامعه مدنی و عدم كفايت در اداره كشور و در نتيجه حل نشدن بسياری از مشكلات مردم، بويژه قشرهای محروم و فاصله بين رفتار و گفتار مقامات اقتدارگرا موجب گريزان شدن بسياری از جوانان از اسلام يا دست كم دوری آنها از بسياری از هنجارهای اسلامی شده است. امروز اقتدارگراها بايد پاسخگوی پس رفت سياسی و فرهنگی و دينی جامعه، علاوه بر رشد كند اقتصادی كشور باشند.

    بزرگ‌ترين خدمت اصلاح‌طلبان در عرصه فرهنگی و دينی بود كه فضايی ايجاد كردند كه حوزه‌های مختلف مانند فيلم و تئاتر و كتاب و مطبوعات شكوفا شدند و اجازه ندادند دين مساوی استبداد و تحجر و خوارج‌گری قلمداد شود تا گريز بيش از پيش جوانان را در پی داشته باشد. معرفی اسلام عقلانی و اخلاقی و رحمانی خاتمی راه را بر بن لادنيسم در ايران بسته است.

    تبعيض مصداق بارز ظلم است. آقايان كه شعارشان عدالت است، بايد به اين خواست عمومی تن دهند كه با ملاك واحد با قضايا مواجه شوند. در هر حال دوران آپارتايد قضايی به سر‌آمده، همچنان كه آپارتايد جنسيتی نيز در حال دفن شدن در گورستان تاريخ است.
    ژ

    http://www.peiknet.com/1386/06mehr/03/PAGE/33TAJZADEH.htm

  3. yashasn azerbayjan

  4. ترکیه رشدی روبنایی دارد. به ظاهر آن خیره نشوید. زیر ساخت خیلی ضعیفی دارد. فقط بدهی داخلی و خارجی آن را در نظر بگیرید. از نظر علمی ترکیه را بررسی کنید خیلی عقب افتاده است.

  5. سلام
    یاشاسین تورک میلتی
    من سیزین بو سایتیزدان و اونلارین ایچیندکی مطالبینن و بوتون اونلاری بیر یئره جمع الینردن تشکر الیرم، اله دان ایستدیقیم بودی که تورکلر و آذربایجان میلتی یوخون زماندا بیر بویوک دولت و امپراطورسین تشکیل ورسینر، نجه گچن زمانلاردا، ماد دولتر باستان زمانیندا، غزنویلر، سلجوقیلر، و عثمانی لر اسلام زمانیندا بیوک دولترلری تشکیل وريپلر.

  6. salam
    yashasin turk milite,
    ben sizdan chok tashakor eliyourom, allahdan bir bouok mosalman tork eprator arziliram, donyaya hokomat elesin.
    tashakor


پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

وب‌نوشت روی وردپرس.کام.
Entries و دیدگاه‌ها feeds.

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: