قافلان ایله آیین ساواشی و اژدرهانین یارانیش افسانه‌سی / سید حیدر بیات

اکتبر 17, 2007 در 2:56 ق.ظ. | نوشته شده در فولکلور و ائل ادبیاتی, ادبیات | 5 دیدگاه

(دیل حاقدا قیسا یازیلار8)

«قافلان (پلنگ) چوخ مغرور بیر حیواندیر. کیمسه‌نین اونون اوست طرفیندن کئچمه‌یه حاققی یوخدور. هر زامان قافلانی گؤردونوز اونون آلت طرفیندن کئچین یوخسا سیزی بودایار.
قافلان بو نده‌نه گؤره گئجه‌لر آیا باخیب، آیین اوندان اوجادا اولدوغونو سییندیره بیلمز.
قدیم زامانلار بیر قافلان آیا باخیب اونون اؤزوندن اوجا اولدوغونو گؤروب دایانا بیلمه‌دی، گزیب بیر اوجا داغ تاپیب، داغین باشینا گئتدی. او بو آیی گؤیدن سالاجایام دئیه گؤیه آتیلدی. طبیعی کی آیا الی چاتمادی و دوز داغین باشیندان دوشوب دره‌ده سوموکلرینین سینماق سسی‌نی ائشیتدی. قافلان داها آیاغا دورا بیلمه‌دی و ائله اورادا آیا باخاراق دره‌نین دیبینده جان وئردی. گونلر کئچدی و قافلانین جمده‌یی قوخماغا و قوردلانماغا باشلاندی. اونون جمده‌یینده اولان قورداقلار سونرالار بؤیویوب اژدها اولدولار، و اژدها اورادان وجوده گلدی.
***
1. یازدیغیم بو ناغیلی اوشاق ایکن اون اون ایکی یاشیمدا رحمتلی آتامدان ائشیتمیشم.

2. قافلانین مغرور اولماسینی چوخلاریندان ائشیتمیشم، زنگانین تاریم ماحالیندا ایندی‌ ده قافلان تاپیلار، و او زامانلار اورایا مذهبی تبلیغه گئدنده اونلاردان دا «قافلانین اوست طرفیندن کئچسن حمله ائدر آمما آلت طرفیندن کئچسن ایشی اولماز» ائشیتمیشدیم.

3. قافلانین آدی آذربایجان ادبیاتیندا قافلانتی داغی و میر جعفر پیشه‌وری‌نین میللی حکومتی ایله ایلگیلی‌دیر، بلکه ده قافلانتی دا بیر نؤع آرازدیر. یانی شوونیزم بونو ایسته‌ییر، اورتا مکتبین تاریخ کیتابلاری‌نین بیریسینده آذربایجانی اوچ اوستاندان عبارت بیلیب و قافلانتی‌دان بویانانین آذربایجان اولدوغونو سانسور ائدیبلر.
4. قافلانین آی ایله ساواش افسانه‌سی‌نی فارس و عرب ادبیاتیندا گؤرمه‌میشم و ائله بیل تورکلره عایید‌دیر. بو تورک فولکلورونو زنگانلی بؤیوک غزلچی و بیر روایته فارسجا یئنی غزلین آتاسی رحمتلی حسین منزوی فارس ادبیاتینا آپاریب و فارس دیلینده شاه اثر ساییلان بیر غزلینده بونو عکس ائدیبدیر:
خیال خام پلنگ من به سوی ماه جهیدن بود
و ماه را زبلندایش به روی خاک کشیدن بود
پلنگ من دل مغرورم پرید و پنجه به خالی زد
که عشق ماه بلند من ورای دست رسیدن بود
*
من و تو آن دو خطیم آری موازیان به ناچاری
که هردو باورمان زاول به یکدگر نرسیدن بود
اگر چه هیچ گل پژمرده دوباره زنده نشد اما
بهار در گل شیپوری مدام گرم دمیدن بود
چه سرنوشت غم انگیزی که کرم کوچک ابریشم
تمام عمر قفس می‌بافت ولی به فکر پریدن بود
گؤروندویو کیمی منزوی بو افسانه‌نی گؤزل شکیلده اؤز شعرینده عکس ائدیب‌دیر. بو غزلی کوروش یغمایی بسته‌له‌ییب اوخویاراق، کاسئتینی ماه و پلنگ آدی ایله یاییملاییب‌دیر. او گون فارس شعریندن سؤز گئدنده سایین شاعیر ساحیل آذر بیر ایلگینج نکته دئدی: فارس شعری هله داوام ائده‌جک چون ایرانین موختلیف یئرلریندن گلن باشقا دیل‌لی و باشقا فرهنگ‌لی انسانلار بو دیله اؤز فولکلور و کولتورلرینی تزریق ائدرک جان باغیشلاییرلار. همین سؤزو باشقا تعبیر ایله زنگانلی چاغداش شاعیر سایین علی کریمی حسین منزوی‌نین اؤزونه دئمیشدی. کریمی دئییر: خیال خام پلنگ من …شعری‌نین نئچه بیتینی اوخویوب سونرا منزوی‌یه دئدیم هانسی فارس دا بئله حماسی روح تاپیلار بو شعری دئیه بیلسین، نییه اؤز حماسی روحونو اؤزگه کولتورونا پای وئریرسن؟

5. بیزیم کندیمیزده پلنگی آدلی بیر داغ وارایدی. صبح چاغی قاپی‌یا چیخان‌دا قاپی‌میزین اؤنوندن بو داغی گؤره بیلردیم. سونرالار من بو مسئله‌یه چوخ چوخ فیکیرلشدیم کی بو داغین آدی نییه قافلانتی یوخ، پلنگی‌دیر. بیر جالب سونوجا واردیم. پلنگ قافلانین بیر واریانتی‌دیر. تورک دیلینده قافلان و آسلان بیر اؤلچوده و بیر آهنگده اولاراق ایکی بیر بیرینه اوخشار حیوانلارین آدی‌دیر. محض بو دا بو آدین تورک اولدوغونو اثبات ائدیر. من ایله سن، بیز ایله سیز، بونلار ایله اونلار کیمی.
اما قافلان نئجه پلنگه چئوریلیبدیر؟
تورک دیلی‌نین حرف دئییشیمینده ق، ک، خ، ح، الف حرفلری بیربیرینه دئییشه بیلر. مثلن عراق تورکلرینده اولان ق لر بیزده خ ، بیزده اولان خ لر ایسه تورکیه تورکجه‌سینده ح کیمی دئییلیر، ها بئله ح یا ه ایله آ و ی حرفلری‌نین بیر بیرینه دئییشیلمه‌سی چوخ راحات‌دیر. مثلن زنگان تورکجه‌سینده اولان هه‌لو سؤزجویو ادبی دیلیمیزده آلاو کیمی قید اولونور.
قافلان کلمه‌سی‌نین اسکی روایتی قافلانگ دیر.
دئدی‌ییمیز فرمول اساسیندا ق حرفی الفه یا یئیه دئییشیلدیکده بو کلمه آفلانگ کیمی تلفظ اولونور. سونرا اختصار قانونی ایله آفلانگ فلنگ و پلنگ کیمی تلفظ اولونار. مثلن استرون: سترون فارسجادا و اَخیَر: خئیر عربجه‌ده.

(دیل حاقدا قیسا یازیلار7)
(دیل حاقدا قیسا یازیلار6)

Advertisements

5 دیدگاه »

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

  1. عزيز قارداشيم
    وئبلاگينیزدان اولدوغو قدر فایدالانیرام.
    سیزین یازدیغینیز بو مطلب له ایلگیلی منیم وئبلاگیمدا تزه لیکده (سؤزدن یونولموش اسفینکس لر) آدیندا بیر مطلب قویولوبدور . باخسانیز پیس اولماز!
    ساغولاسیز

  2. سایین سید حیدر بگ،
    دیلچیلیک اوزره گؤروشونوزه قاتیلمیرام. بلنگ کلمه سی پلنگ اولابیلر. آمما قافلان و قافلانق کلمه لری پلنگ اولابیلمزلر.

    ادبیاتیمیز دا دا پلنگی چوخ ایشلنمیش، دیققت ائدینیز:
    بیر آدیمدیر منیم عرب زنگی،
    اوجا داغ باشیندا توتارام جنگی،
    اگر اؤلدورسه لر، من دک پلنگی،
    دیار غربته گئدر من اولام.

  3. «قافلان» کلمه سینین بیر واریانتی دا «کاپلان» دیر کی تورکیه تورکجه سینده ایشله نیر.
    «کاپلان» اسگی تورکجه ده «کاپلانگ» یوخسا «قاپلانگ» اولورسا، اونون «پلنگ»ه دئییشیلمه سی هئچ ایراق دئییل:
    قاپلانگ>>>آپلانگ>>>پلنگ

  4. سلام
    هميشه يه سئوال تو ذهنم بود كه امروز مي خوام ازتون بپرسم… شما هدفتون از نوشتن اين مطالب چيه ؟ از نوشتن عناصر ادبيات شفاهي آذربايجان…؟
    … فقط براي آذربايجانيان مي نويسيد،؟… وقتي مي بينم اكثر و شايد تمامي اين نوشته ها. افسانه ها. و … به زبان تركي هستند با خودم فكر مي كنم چرا هدف اين نباشه كه با ترجمه اين ادبيات غني به زباني كه غير آذربايجانيان هم بفهمند‏، اون رو به غير آذربايجانيان هم ارائه بديم و بشناسونيم…


پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

وب‌نوشت روی وردپرس.کام.
Entries و دیدگاه‌ها feeds.

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: