مقدمه ای بر بومی سازی نام ها و نشان ها ی زبانی/ علی محمدبیانی

ژوئن 14, 2007 در 10:43 ب.ظ. | نوشته شده در ادبیات, دوشونجه و فلسفه | 8 دیدگاه

سرمقاله ی شماره ی اول ماهنامه ی بایرام

– مقدمه ای بر این مقدمه:

احمد کسروی می گوید درتهران سوار ماشینی شدم که راننده اش اهل گفتگو و خوش مشرب بود. از او که مدام در مورد ماشین «استود بیکر »خود صحبت میکرد پرسیدم،ماشینت ساخت کجاست؟ درجواب با آرامشی تمام گفت:«مگر نمی دانی این ماشین ایرانی است و ساخت« استاد باقر » خودمان است. »
ذهن بومی ساز راننده تهرانی «استود بیکر» را استاد باقر فهمیده بود ،چرا که ذهن طبیعی اوقادر به دریافت کد واژه ی ناآشنای استودبیکر نیست.
حتما شما نیز شاهد ماجرا های مشابه بوده اید .نگارنده خود از زبان پیر زنی زنجانی که نام «چارلی چاپلین» را شنیده و منتظر تماشای فیلم او از تلویزیون بود؛شنیدم که گفت:
«گؤرک بو کیشی نجور چالیر چاپیر » . آن پیر زن «چارلی چاپلین »را اصطلاح ترکی (چالیر چاپیر /می زند و می چاپد) تصور کرده بود.آیا چالیر چاپیر نمادی بومی شده و به قول علمای معانی و بیان «علاقه دار »از چارلی چاپلین نیست ؟!

2- زبان مساوی انسان

علم زبان شناسی ماهیت زبان را آنگونه که علوم سنتی مثل فلسفه ،دستور زبان ،علم معانی و بیان ،فقه اللغه و علم النفس می فهمید ؛نمی فهمد. به عبارتی دیگر کد واژه های مشترک و رابط بین زبان و علوم مزبور در علم زبان شناسی امروزی نارسا و فرسوده تلقی می گردد ؛به این خاطر امروزه ،آن نگاه ابزا ری و روی ساختی به زبان جای خود را به نگاه معنایی و ژرف ساختی داده است . یعنی زبان شناس مدرن دیگر فهمی قشری گرایانه و ظاهری از زبان ندارد .
روزگاری فقیه اللغه ها ،ادیبان معانی و بیان و فیلسوفان دستور نویس واژگان زبانی را به مثابه ابزاری برای انتقال پیام می دانستند . در این دیدگاه واژه نمی تواند نقشی مهمتر از یک آچار پیچ گوشتی یا به قول امروزی ها دستمال کاغذی یکبار مصرف داشته باشد.اما زبان شناسان ،عصب شناسان ،جامعه شناسان زبان ،روانشناسان و همچنین متولو ژیست ها (اسطوره شناسان)خصوصا رمز گرایان آن ؛بحث جاندار انگاری کدها و مفاهیم نهفته در نام و نشان ها ی زبانی را به پیش می کشند.
«روت ناندا آنسن»معتقد است که «برخی از آشفتگی های موجود در مطالعات حاضر ،ناشی ازبی توجهی کلی نسبت به «زبان »به مثابه ابزار تفکر است»(1)

آنسن ،زبان را موضوعی بسیار مهم می داند که نباید در اختیارعالم کهنه نگرفقه اللغه یا تقلیل گرای( reductionist)معاصر باقی بماند .او ضمن نقد دیدگاه تقلیل گرایان و صاحبان تئوری ابزارگرایانه نسبت به زبان می نویسد :

«زبان اگر چه یکی از راههای ایجاد ارتباط ما با دیگران است ،ولی نه تنها بیانگر اندیشه ،بلکه حاکی از عاطفه و احساس نیز است؛به گونه ای که تحلیل صرفا عقلایی زبان چیزی بیش از توضیح شیمیایی گل سرخ برای توصیف این گل به دست نخوهد داد .(2)

چنین دیدگاهی را در نظرات و آثار قلمی اکثر زبان شناسان و روان شناسان زبان می توان دید ؛از «دو سوسور» ساختار گرا و « ویلهلم فن هومبلت» فیلسوف معروف زبان گرفته تا «نوام چامسکی» فیلسوف ذهن زبان و« فردریک نیو مایر» مولف کتاب «جنبه های سیاسی زبان شناسی»(3)تا« میر چا الیاده» دین پژوه و اسطوره شناس بر جسته قرن بیستم؛به اتفاق اما با قرائت های مختلف زبان را بسی فراتر از یک وسیله ارتباطی محض می دانند .
جالب است که هومبلت (4) تا آنجا پیش می رود که انسان را همان زبان می داند،بخوانید :

«ما انسانیم نه بدان خاطرکه زبان داریم،بل از آن رو که خود زبانیم»

یا وقتی« ویتگنشتاین »فیلسوف معروف می گوید«زبان من جهان من است وجهان من زبان من است». ناظر بر مفاهیم فوق الاشاره می باشد.

3-و اما سخن اصلی

با نکاتی که فوقا اشاره شد؛قصد من مقدمه سازی براین بحث است که چرا واژه گزینی رسمی و ثبتی از مکانها،اشیا،حوادث تاریخی و آثار باستانی در مناطق تر ک نشین با کد واژه های بومی ومفاهیم زبانی قابل فهم نمایانده نمی شود؟
آیا آنجایی که چنین واژه گزینی با زبان سرزمینی (بومی) صورت گرفته انتقال مفاهیم تاریخی و فرهنگی به سهولت انجام نمی گیرد؟آیا با واژه گزینی غیر بومی ارتباط هویتی آن موضوع با تاریخ قطع نمی شود؟
مثلا واژه ی « مرد نمکی» یک کلمه ی قابل درک بر مردم استان زنجان نمی تواندباشد.
چنانکه واژه ی« رختشویخانه »نیز دارای چنین سرنوشتی است.به نظر می رسد فهم ودرک کد واژه های زبانی توسط مردم؛ کاربرد و کارکرد آن نماد را تسهیل بخشیده واستفاده آن را سرشار از لذایذ عاطفی می کند.

مثلا اسامی مکان های قدیمی در زنجان (که عمدتا ترکی هستند )دارای بار کد و شان نزول قابل فهم و حاوی خاطرات و علایق عاطفی در حافظه ی جمعی مردم است ،مثل:

1.باباجمال چوققورو(مکان رختشویخانه فعلی)
2.مسجد یئری
3.غریبیه مسجدی
4.قیر باشی (آخرین نقطه ی آسفالت ریزی شده در شصت سال پیش در خیابان امام فعلی)
5.مهدی خان سینیغی (با ساخت مسجد مهدیه در این مکان واژه ی مهدیه بومی شده است )
6. قویو باشی (اخیرا بعضی کلمه ی ترجمه شده ی ناشیانه و غیر قابل توجیه «سرچاه » را به کار می برند )
7. دگیرمان ارخی (خیابان 17 شهریور)
8.حاجی بولواری
9. سید برهان کوچه سی
10. قوشا حاماملار
11. یئددی بوروق
12.باشماقچی لار
13.قاسم اؤلن
14.غاز بولاغی
15.توپ آغاجی
16. قیز قییت قالاسی
17. دببغ لر (دباغ لار)
18. سردار کوللوگو
19. قیزلار باغی
20. آقالیق
21. ائل داغی
22. چای باغی
23. خانیم مسجدی
25…………….
امروزه متاسفانه با نامگذاری غیر کارشناسی و عمدتا غیر بومی هویت تاریخی مکانهای قدیمی شهر زنجان در حال فراموش شدن است .به جرات می توان گفت که درزنجان خیل عظیمی از جوانان وجود دارد که نمی داند «قیزلار باغی »کجاست !ویا «قیرباشی »و «خانیم مسجدی »چرا بدین نام شناخته شده است .!
بنابراین انتظار می رود با عنایت به یافته های زبان شناشی علمی در دنیای امروز و حرمت خاطرات جمعی شهروندان ؛ستاد های نامگذاری مناسبات بومی و هویت های سرزمینی را در روند نامگذاری ها فراموش نکنند. متاسفانه در نامگذاری های اماکن جدید شاخصه های زبانی و فرهنگ بومی مد نظر قرار نمی گیرد که هیچ ؛بلکه نام های معنادار تاریخی نیز با بی توجهی مواجه شده و از اذهان عمومی رخت بر می بندند!(5)
برای مثال در همین راستا شایسته است نام موزه ی رختشویخانه «پالتار بولاغی » و مرد نمکی «دوزلو کیشی»نیز گفته شود،تا ضمن هماهنگی با فرهنگ و زبان مردم، کد واژه های مورد نظر نیزدارای معانی واقعی وغیر تصنعی گردد.

توضیحات:
1- زبان و اندیشه،نوام چامسکی،ترجمه ی کورش صفوی،انتشارات هرمس،تهران،1379،چاپ اول،ص 1
2- همان ص 1
3-«جنبه های سیاسی زبان شناسی» توسط نشر نی و با ترجمه اسماعیل فقیه و به سال 1378 در تهران چاپ شده است.
4-Wilhelm von humbolt
5-برای مطالعه و شناخت بعضی از مکانهای قدیمی که نام های ترکی دارند مراجعه کنید به مقدمه کتاب «ضرب المثل های ترکی در گویش زنجانی » گرد آوری و تنظیم فاطمه شاه محمدی و ذبیح الله شاه محمدی ،زنجان،انتشارات نیکان کتاب،1383
قایناق

گنج آراشدیریجی محمد رزاقی ایله موصاحیبه / سید حیدر بیات

ژوئن 12, 2007 در 11:34 ب.ظ. | نوشته شده در فولکلور و ائل ادبیاتی, موصاحیبه لر, ادبیات | بیان دیدگاه

متندن اوزون بیر مقدمه: یئنه اوشاقلیق خاطیره لری، ائوده کورسو باشیندا بیزی دونیایا باغلایان آراچ یالنیز آتامین کیچیجیک قارا رنگلی سئلوئر رادیوسودور، اودا یالنیز فارسجا دانیشیر، آمما آنامین دئدی ییه گؤره بو رادیودان بیر زامان عاشیقلارین سسی گلرمیش، اساسن آنام بو رادیویو سئوسه ده یالنیز او خاطیره لره گؤره دیر، ایران- عیراق ساواشی بوتون موسیقی نی قاداغا ائدیب و عاشیقلارین چیخیش ائتمه سی ده یاساق اولوبدور. تویلاردا عاشیقدان خبر یوخدور، سونرالار ائشیتمیشم بیر بالابانچی بالابانینا او قدر تامارزیلاییر کی تندیر ایچینه گیریب و قادینی تندیرین قاپاغینی قویوب اوستونه پالتار سالدیقدان سونرا اورادا بیر نفس بالابان چالیر. بئله بیر دورومدا اوشاقلیغیمی سوورام، آمما هردن بعضی جاوانلار ضبطلری دام اوستونه چیخاردیب بیر عاشیق ناواری دا سالیرلار و عاشیغین نه اولدوغونو آز چوخ بیلیریک، زنگاندا خالام گیله قوناق گلدیکده اونون اوشاقلاری دا گونلرینی عاشیق ناواری ایله کئچیریرلر و گؤزلری خالچانین ایلمک لرینده اولسا دا قولاقلاری موزیک دینله ییر، بیر کاغاذ گؤتوروب علی شاه داستانی نین شعرلری نی یازیرام و…
و بئشینجی صینیفده اؤیرتمن خانیما دئییرم: خانیم بیر زنگده موسیقی کیلاسی قویون، بره لیب دئییر: بو سؤزو راهنما (بازرس) گلنده دیء…
بو گونلر یوخو کیمی اؤتورلر، سونرالار قومدان شاهسون عاشیقلاری ایله تانیش اولورام و اوغوز بویوندا عاشیق موسیقی نین ائشمه ائشمه، چئشمه چئشمه، چئشیدلی اولدوغونو دوشونورم. زنگان یولداشلاریندان سایین بیانی به ی ایله گؤروشنده: «بیزیم ایچینده عاشیق ادبییاتینی حرفه ای ایشله یه ن ممد رزاقی دیر» دئییر. بو رزاقی کیمدیر؟ اونون یازیلارینی بهارزنجان و ائل دیلی ادبییاتیندا دا گؤرموشم. آرا سیرا ایلگی لریمیز اولور، و دوکتور قافقازیالاری مشهور اوزان صنعتی حاقدا آراشدیریجی آکادمسین قوما گلنده حتما زنگانا گئت و رزاقی نی گؤر دئییرم و… و نهایت کئچن گون خوردادین 21 –جی گونو زنگان یولداشلاری یول آزیب قوما قوناق گلیر، علی محمد بیانی، جواد کریمی و محمد رزاقی.
رزاقی آرتیق جاواندیر، و عاشیقلاردان دانیشاندا دونیانین ان اؤنملی و باشدا گئدن قونوسوندان دانیشدیغینی دویورسان. دئییرم «آلمایولونا» بیر قیسا موصاحیبه ائدک، اؤزونه اؤزل معصومیت ایله قبول ائدیر، سورغونو یازیب اونا وئردیکده بیر شئی یادیما دوشور و دئییرم: دوزونو یازا، یولداشلارین هر نه یی دئییب و اعتراف ائدیبلر. هامی یولداشلار اوجادان گولورلر. و نهایت بو کیچیک موصاحیبه سونا چاتیر. موصاحیبه سونا چاتدان سونرا دئییر: عاشیقی ائله الیف ایله یازا، یوخسا… و سعید موغانلی دان بیر سؤز یادیما دوشور، موغانلی دئییردی: شهرلرین بیریسینده بیر کیتاب ساتان، هر کیتابدا عاشیقی الیف ایله یازماسالار ساتیشا بوراخماز. اونا گؤره ده موصاحیبه نین متنینده عاشیق آشیق کیمی یازیلیبدیر. نه ایسه بو سیز بو دا محمد رزاقی نین عاشیق ادبیاتی حاقدا موصاحیبه سی:

س. اؤز حیاتینیزدان بیزه معلومات وئره سیز؟
رزاقی: 1360-جی ایل زنگانین بی سیم محله سینده دونیایا گلمیشم، فارس ادبییات دیپلومونو 78-جی ایلده آلیب، سراسری سیناقدا زنگانین پیام نور بیلیم یوردوندا، علوم اجتماعی رشته سینه چیخدیم، آنجاق بیر سیرا سورونلارا گؤره عسگرلییه گئتدیم. ایکی ایل عسگرلی یی تبریزده بیتیردیم. آشیق حسن اسکندری و اوستاد حسن دمیرچی ایله تانیش اولدوم. عسگرلیک دؤوره سیندن سونرا یونار دیپلومونو آلدیم.

س. تورک ادبییاتی ایله نئجه تانیش اولدوز؟
رزاقی: اوشاق ایکن تورکجه اوخوماغی و یازماغی سئوردیم، ائویمیزده تورکجه کیتابلاری راحاتجا اوخویاردیم، اؤزلجه نوحه کیتابلارینی…

س. عاشیق ادبیاتی ایله نئجه تانیش اولدوز؟
رزاقی: اوشاق ایکن خالچا توخویاندا ناوارا قولاق آساردیق، ائوده آتام آلان کاسیت لرین چوخو عاشیق ناوارلاری ایدی. بیز ناوارلار ایچینده بیر کاسیت آشیق موسلوم طرفیندن اوخونموشدو. غریب داستانی نین اوچونجو ناواری. منه چوخ خوش گلردی، اونا قولاق آسماغی بیلمزجه سینه سئوردیم.

س: سیز ایندی عاشیق ادبییاتی حاقدا آراشدیرماغا باشلاییبسیز، بو ایشه نییه ماراقلاندیز؟
محمد رزاقی: من قارداشلاریما خالچا توخویاندا آشیق موسلومون، آشیق موسلومون گؤرمه سینی چوخ سئوردیک، آمما اینانمازایدیق، نه ایسه 78 ده بو گؤروش اوز وئردی. آشیقلارین قداستی، ائل ایچینده دوزگون شخصیته مالک اولمالاری منی بو ایشه ماراقلاندیردی..

س. هانسی زاماندان عاشیق ادبییاتی اوزره آراشدیرماغا باشلاییبسیز؟
رزاقی: رسمی شکیلده باشلاماغیم عسگرلیکدن سونرا اولدو 1381. بیرینجی دؤنه زنگاندا 25 آشیغین بیوگرافیسینی الده ائدیب و بهار-ی زنگان هفته هفته لییینده یازماغا باشلادیم. ایکینجی مرحله ده زنگانین عاشیق داستانلارینی بیر یئره توپلاماغا باشلادیم، بو مرحله 82 –جی ایلدن باشلاندی.

س: ایندی کی فعالیتلرینیزدن دانیشاسیز.
رزاقی: ایندی یه کیمی 103 کاسیت آشیق موسلوم عسگری نین اوخودوغو اثرلردن توپلامیشام، زنگانین 31 آشیق داستانی نی یازییا کئچمیشم، اونلارین ایچیندن بئش داستان آذری نشریه سینین ائل دیلی و ادبییاتی بؤلومونده چاپ اولوب: 1. شیریوه 2. بیرچک 3.کلبی، 4.طاهیرمیرزه 5. کؤچک ریضا.
و هابئله زنگانین اسکی آشیق لاری نین بیوگرافی و عکس لرینی توپلاییرام، اؤرنک اوچون: آشیق عزت عزیزی، آشیق عوض حیدری و…
مطبوعات ساحه سینده ده الیمدن گلن، آشیقلارا گؤره یازیلار یازیرام.

میثاق قزئته سی و بیزیم آدلار / سید حیدر بیات

ژوئن 11, 2007 در 8:24 ق.ظ. | نوشته شده در گونده‌لیک یازیلار/ یادداشتها, تاریخ | بیان دیدگاه

من بو میثاق قزئته سینی چوخ ایسته رم. بو چوخ ایسته مه یین نئچه نده نی واردیر. بیریسی بو کی یئددی، سککیز ایل بوندان اؤنجه قوما هئچ بیر تورکجه نشریه گلمه سه ده بو نشریه حوزه نین بیر سیرا واحیدلرینه گلردی. او جومله دن «مرکز ادبی حوزه» آدلانان بیر یئره. بو مرکزدن ده منیم خاطیره لریم چوخدور. ذوقی به ی ایله اورادا گؤروشوب تانیش اولموشوق، دونیا و ایران فارس ادبیاتی نین بیر حیصصه سی او جومله دن شولوخوف و داستایوسکی، بالزاک، ساراماگو، سارتر، جان اشتاین بک، محمدتقی مدرسی، سیمین دانشور و…اورانین کیتابخاسیندا اوخوموشوق.
بوندان باشقا بیز رحمتلی «تورک ادبیات اوتاغی» نی دا او مرکزدن اؤرنک آلدیق و ایلگینج مسئله ده بو اولدو کی تقریبا اوتاق آچیلان کیمی «مرکز ادبی حوزه» ده باغلاندی.
هه او زامان میثاق دا اورایا گلردی، و ادبسیزلردن ادب اؤیرنه ن کیمی بیزده بیر سیرا شئی لری اوندان اؤیره نردیک. مثلا خبرلری ترس بیر یوروملا یایسادا آنجاق بیر سیراسینی یاییملایاردی.
بوندان دولایی میثاق دوکتور صدیق ایله تانیشماغیمیزا سبب اولدو. میثاق دا قارامجموعه یه بیر تنقید یازیلمیشدی، اونو اوخویاندان سونرا تئلفون دفتریمده دوکتور صدیقین نومره سی واریمیزدیر دئیه دفتری گؤتوروب دوکتورون نومره سینی آختاردیم. نومره نی توتاندان سونرا بیر قوچاق سس تئلفون آردیندا بلی دئدی و ایلک دؤنه اولاراق دوکتور صدیقین سسی نی ائشیتدیم. من میثاقین تنقیدینی دوز بیلیردیم و دوکتوره ده بونو دئدیم آنجاق دوکتور ده اؤز جاوابلاری ایله منی قانع ائله دی. نه ایسه بو تانیشلیق داوام تاپدی و سونرالار دوکتور ایله بیر سیرا علمی امکداشلیق لاریمیز دا اولدو…
سؤز میثاقدان گئدیردی و میثاقین ائتدی یی خدمتلردن. دوغروسو آللاه هئچ کسی دوشمانسیز ائتمه سین، اصلا هئگیلین تئز، آنتی تئز مسئله سینه دایاناراق هئچ کیمسه و هئچ آخیم بئله دوشمانسیز دیرچه له بیلمه یه جک دیر و ایندی بؤرکوموزو قاضی ائتسه نیک امین اولون کی بو باخیمدان میثاق بیزه چوخ یاردیم ائدیبدیر، البته میثاقین اوشاقلاری بئله دوشونسه لر اؤزلرینی آسارلار دا حتمن.
هر حالدا میثاقین بو یانلیش و یاری یانلیش یاری دوغرو سؤزلری نین ایچینده بیر یاخشی سؤزده وارایدی. اونلار بیر اوخوجونون دیلیندن یازمیشدیلار: اگر وارلیق درگی سی نین سوروملولاری بو یئنی چیخارتدیقلاری اورتوقیرافینی دوغرو بیلیرلر بس نییه اؤز آدلارینی او اورتوقرافی اساسیندا یازماییرلار. مثلن نییه جاواد هئیئه ت یئرینه جواد هیئت یازیرلار. سؤز دوغرو سؤز ایدی، آنجاق دوغرو سؤزو دوشمن چی لیک ایله دئمک طبیعی کی اونون دوغرولوغونا لطمه وورار.
نه ایسه ایندی اؤز آدیما انترنت صحیفه لرینه باخاندا میثاقین او سؤزو یادیما دوشور، البته وارلیق دا بیر واریانت دوغرو یا غلط یازیلسا دا منیم آدیم بئش آلتی نوع یازیلیر، نئچه نوع اوخونماسینی گرک اسماعیل تبریزلی دن سوروشاغین. بو نوعلاردان اؤرنک:
سید حیدر بیات، سئیید حئیدر بیات، سئیید حئیدر بایات، حیدر بیات، حیدر بایات، حئیدر بایات، حئیدر بیات.
Heydər bəyat, heydar bayat, seyid heyder bayat, haydar bayat
اما مثلن فرزاد صمدلی هئچ فه رزاد صه مه دلی، فرزاد صمه دلی، فرزاد صه مدلی، فرزات و…کیمی یازیلماییر.
بونون نده نی سیزجه نه اولمالی دیر؟
***
اما اورتوقرافی دان قیراغا چیخدیقدا بیر مسئله نی ده آچیقلامالی یام.ائشیدیبسیز کی بیریسی ایسته مه ییردی دامین بو یانیندان دوشه او قدر دالی دالی یئری دی کی او یانیندان دوشدو. بودا ائله منیم مثلیم اولوبدور.
اون، اون بئش ایل بوندان اؤنجه حوزه یه گیردیکده منه قارشی کسین اعتراضلار اولاردی کی آی بالام بو سوی آد نه دیر سنین واریندیر سئیید هارا بایات هارا؟ گئت بونو دئییشدیر، موسوی دن حسینی دن، سجادی دن.
بو اعتراضلار هله ده کی هله دی آزالسا دا آنجاق یئرینده واردیر.
یئری گلمیشکن دئمه لی یم کی بیزیم عائیله نی یانی منیم باجی قارداشلاریمی چیخاراق، بوتون عمی اوشاقلاریمیز سوی آدلارینی دئییشدیریبلر. بیریسی ایله دانیشدیقدا بیاتین اوغوز طایفالاریندان بیریسی اولدوغونو و هابئله دیوان لغات الترکده و قوتادغو بیلیکده و صحاح العجمده آللاه و تانری آنلامینی داشیدیغینی اونا دئدیکدن سونرا برکدن پئشمان اولوب دئدی اؤنجه دن دئسه ایدین دئییشدیرمه زایدیم.
نه ایسه من بورا کیمی بیات عونوانلی سوی آدیمی بیر مقدس امانت کیمی ساخلایا بیلسمده ایندی بو سئیید عونوانلی اؤن آدیمی ساخلاماغی باجارماییرام. نییه کی یولداشلار موختلیف قزیته لرده، کیتابلار دا و ها بئله انترنت صحیفه لرینده بونون اولماماسینا آرتیق راضیلاشیرلار.
بیلدی یینیز کیمی پهلوی دؤوروندن بویانا بیر سیرا ضیالی لار اؤزلجه سولچولار سئیید عونوانینی سیلمه یه باشلادیلار، بو مسئله نه نین نده نی بلکه ده فارس راسیستلی یی نه باغلی بیر مسئله اولسون. نییه کی اونلارین ظنیجه عرب و تورک عنصرلاری بوسبوتون آرادان قالدیریلمالی دیر.
محمود افشار دئمیشکن:
باید آثاری کی برجا مانده از تورانیان
گردد از این کشور و ملت به یکجا ریشه کن

بیزده بیر تورک اولاراق ائله بیل پان ایرانیستلرین آنتی تورک سییاستلرینه قارشی چیخاراق، آنتی عرب سییاستلرینی منیمسه ییریک و بلکه سید حیدر بیاتین بیر سیرا یئرلرده حیدر بیات اولماسی بوندان آسیلی دیر.
آنجاق من اؤز آدیمی کندیمیزده چاغیریلدیغی کیمی سئویرم و سئوه جه یم ده، نهایت کیمسه نین سئیید کلمه سیندن آجیغی گلسه اونون یئرینی میر ایله دئییشدیره بیلر، بیلدی یینیز کیمی آذربایجاندا سئیید یئرینه میر ده ایشله نر، منی هله ده میر حیدر سسله ینلرده تاپیلار. آرتیق بو آد میرجعفر پیشه ورینی ده یادا سالیر. اولسون کی انقلابدان سونرا آذربایجاندا میر کلمه سینی سیجیل لردن چیخارماغا چالیشیب و اونون یئرینی سئیید ایله دئییشدیریبلر. بونون نده نی ده آسیمیله و «یکسان سازی» سییاستی دیر. آذربایجاندا سیدلره میر دئسه لر فارسیستانلارا فرقله نیر، حالبوکی قوندارما ملت اولوشدورانلار هر بیر فرقی آرادان آپارماغا چالیشیرلار.

آسیب شناسی روزنامه‌نگاری کردی / جلال شافعی

ژوئن 10, 2007 در 4:21 ق.ظ. | نوشته شده در خبر و تحلیل | بیان دیدگاه

توضیح آلمایولو: «این مقاله که به صورت علمی به آسیب شناسی روزنامه نگاری کردی پرداخته است تنها از این جهت در اینجا درج میشود که تقریبا در همه موارد به جای واژه کردی میتوان واژه ترکی یا آذربایجانی یا غیر فارسی را به جای آن قرار داد و در غیاب مقالات تحلیلی از این دست در صفحات انترنتی خودمان، در آلما یولو درج میشود. گفتنی است که مقاله ای نزدیک به همین سبک و سیاق از آقای انصافعلی هدایت در سایت یئنی سس درج شده بود که آن نوشته را در آدرس زیر میتوانید بخوانید: http://www.yenises.org/?p=487
و نکته دیگر اینکه کردها اکنون به عنوان یک قوم یا ملت همسایه و بیشتر مواقع رقیب برای ما، شایان شناخت بیشتری هستند سکوت ما در قبال آنان و احیانا سکوت آنان در قبال ما و نشناختن اندیشه ها و خواسته ها و مطالبات همدیگر بسیار زیانبار است و در واقع عاقل آن نیست که اطراف خود را نشناسد بکله عاقل انست که محیط خود را نیک شناخته و نسبت به سرنوشت خویش تصمیم بگیرد.»

• آنچه در این نوشتار در پی می‌آید، رویکردی است آسیب‌شناسانه به جایگاه و عملکرد روزنامه‌نگاری کرد، و در یک عبارت کوتاه محتوای کلام این نوشتار پاسخی است به این پرسش که: موانع بازدارنده‌ی فراروی روزنامه‌نگاری کردی کدامند؟ …
۲۰۰۷

جستار؛

روزنامه را رکن چهارم دموکراسی نامیده‌اند، حال حتی اگر نخواهیم از واژه‌های حساسیت برانگیزی همچون دموکراسی استفاده کنیم، باز هیچ مساله‌ای و هیچ هنجار و ارزشی آنقدر والا و متعالی نیست که بخواهیم یا از سر آثار قدسیت آن و یا از بیمناکی مکدر گشتن آن هنجار و ارزش، از تعریف و توجه به جایگاه روزنامه چشم بپوشیم.
آنچه در این نوشتار در پی می‌آید، رویکردی است آسیب‌شناسانه به جایگاه و عملکرد روزنامه‌نگاری کرد، و در یک عبارت کوتاه محتوای کلام این نوشتار پاسخی است به این پرسش که:
_ موانع بازدارنده‌ی فراروی روزنامه‌نگاری کردی کدامند؟
پاسخ داده شده به این پرسش در چارچوب عبارت متدولوژیک و روش شناسانه از قرار زیر است، که با Zoom کردن بر روی اجزاء متشکله‌ی آفت و چالش، بسیار گذرا و بدور از خودسانسوری به مسله خواهد پرداخت..

۱- صورت مساله و متغیرهای آن
همانگونه که ذکرش آمد و از عنوان نوشتار هم پیداست، مسله‌ی کلان و بنیادین توامان فرهنگی- سیاسی جامعه کردی این است که آیا راهی که روزنامه‌نگاری کردی می‌رود، به ترکستان است. آیا اگر نوشتار و مقاله و تیتر روزنامه‌ی کردی به بیراهه می‌رود متاثر و معلول کدام کج‌فهمی‌هاست، آیا رسالت کدامیک از سه‌گانه‌ی دولت- جامعه و روزنامه‌نگاری است که به راه صواب اقدام کند، آیا با در نظر گرفتن استمرار فضاهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی و از همه مهمتر روانشناختی موجود و کنونی در جامعه‌ی‌کردی، کدامین چشم انداز و آینده برای روزنامه‌نگاری کردی می‌توان فرض کرد، آیا اساسا گمشده‌ی سیاسی، اجتماعی و فرهنگی روزنامه‌نگار کرد و در یک عبارت کوتاه رسالت حرفه‌ای او چیست، و آیا رسالت حرفه‌ای روزنامه‌نگار با رسالت سیاسی و انسانی او دقیقا یک مقوله است، و یا اینکه پاره‌ای اوقات این دو حوزه روزنامه‌نگار را ممکن است دچار نوعی آشفتگی و تشویش ذهن و روان سازند، کدام عامل تمام کننده و کدام کاتالیزور است که حرف آخر را می‌زند و روزنامه‌نگار را بر آن می‌دارد که ترجیح دهد به رسالت حرفه‌ای‌اش بپردازد یا به دنبال ایجاد و آفرینش جنجال سیاسی و مآلا اجتماعی باشد، اساسا نقش و جایگاه خود حاکمیت از یک سو و جامعه‌ی سیاسی و مخاطبین در تشدید این فضای جنجال سیاسی چگونه است و آیا این فقظ روزنامه است که فضای جامعه‌ی سیاسی را به سوی التهاب سیاسی سوق می‌دهد، یا خیر، آنکه ممکن است هم دولت و یا حداقل آنکه پاره‌ای از زیر مجموعه‌های حاکمیت دانسته و ندانسته در ایجاد و آفرینش این فضای التهاب سیاسی نقش داشته باشند. با این تمهیدات اگر بخواهیم کلیت روح حاکم بر این نوشتار را در قالب یک عبارت متدولوژیک بیان کنیم خواهیم داشت:
از دیدگاه روش‌شناسی هر مساله‌ای و پدیده‌ای برآیند و محصول و معلول تعامل چند عامل و علت است که اصطلاحا به آنها متغیر می‌گویند.

۱-۱ متغیر وابسته: Dependet Variable
در واقع این متغیر همان معلولی است که خود محصول و نتیجه‌ی تعامل چند عامل دیگر بوده است و آن را با Y نشان می‌دهند.
در نوشتار ما: ناکارآمدی روزنامه‌نگاری کردی متغیر وابسته می‌باشد.
ناکارآمدی روزنامه‌نگاری کردی y

۱-۲ متغیر مستقل Independent Variable
همان علت اساسی است که فی نفسه و بالذات خود عامل ایجاد تغییر و پیدایش یک پدیده است، و غالبا آن را با مقدار x نشان می‌دهند، چه بسا که در مدلهای پژوهش از مدل دو متغیره تا مدلهای بیشتر از ده متغیره نیز صحبت می‌شود، و حتی ممکن است که در یک مدل ده متغیره تعداد متغیرهای مستقل و xها از ۱ تا ۷ باشند.
اما بر اساس یافته‌های پژوهش کنونی، مدل پژوهش‌ما سه متغیره است و از میان این سه متغیر دو متغیر مستقل می‌باشند که عبارتند از :
۲-۱- نحوه و نوع کنش حاکمیت در مواجهه با نقد سیاسی و اعتراض قومی X۱
۲-۲ – رویکرد و رفتار سیاسی، فرهنگی مخاطبین کرد و جامعه سیاسی کرد X۲
۱- ٣ متغیر مداخله‌گرا، Intervening Variable
علتی است که با کم و زیاد شدن آن از میزان تاثیر متغیر مستقل بر روی متغیر وابسته نیز کم و زیاد می‌شود و آن را با Z نشان می‌دهند، و در نوشتار کنونی و پژوهش ما متغیر مداخله‌گرا و Z به صورت زیر است:
رویکرد، رفتار و جایگاه روزنامه‌نگار کرد، Z
با این تمهیدات صورت مسله‌ی پژوهش ما به یک زبان و عبارت متدولوژیک به صورت زیر خواهد بود.
X +X۲ +۲= Y
و همانگونه که ذکرش آمد Y ما در این نوشتار همان ناکارآمدی روزنامه‌نگاری کردی است. صد البته واضح و مبرهن است که هر کدام از این مقادیر X و Z خود قابلیت تجزیه و آنالیز شدن به چندین مقادیر دیگرند که برای پیشگیری از اطاله‌ی کلام و نوشتار از آن اجتناب می‌گردد.

۲- کار ویژه Function های اساسی روزنامه

در جامعه‌ی مدرن و در پروسه‌ی مدرنیته‌ی سیاسی:
روزنامه یکی از دستاوردهای انسان مدرن، جامعه ی مدرن و سیاست مدرن است. خود این تریکای مدرن برآیند و محصول بدیهی و طبیعی دگرگونی‌هایی دامنه‌دار و پیوسته‌ای بود که در همه‌ی حوزه‌ها و عرصه‌های تفکر، روانشناختی و فلسفه و اقتصاد و نگاه به دین و آسمان و تعریف کار ویژه‌های دولت و کلاسه کردن و سازمان یافته کردن منویات و آمال و آرزوهای انسان و آدمی تحقق پیوسته بود، و همه‌ی آنها در یک امر مشترک بودند و آن قابل تحمل ساختن زندگی و تعمیق رفاه و آزادی فرد و جامعه‌ی سیاسی.
در گذر چندین سده آدمی به پالایش و هرچه انسانی‌تر کردن همه‌ی ابزارها و نهادهای دین، دولت، سیاست، اقتصاد، فرهنگ و هنر مشغول بوده است که برای این همه دگرگونی ناچار از آفرینش ابزارهایی بوده است که صد البته بطریقی مدنی و شایسته‌ی منزلت آدمی، موانع را با کمترین هزینه و بیشترین دستاورد مرتفع سازد، تاسیس و ایجاد روزنامه را در این راستا باید تحلیل کرد، روزنامه و در مجموع آندسته از نشریات که روزانه، هفتگی و ماهانه و یا حتی فصلی چاپ و منتشر می شوند را اصطلاحا در ادبیات انگلیسی Press می‌گویند، که در زبان و ادبیات فارسی واژه‌ی مطبوعات و در کردی، آنها را ((چاپه مه‌نی)) می‌گوییم. اما به نظر می‌رسد که روح موجود در واژه‌ی انگلیسی این پدیده بسیار رساتر و به حقیقت موضوع و از همه مهمتر به کار ویژه function و رسالت آن نزدیکتر باشد جراید یومیه و روزنامه ها را در راستای بسط و گسترش نهادهای جامعه ی مدنی باید تحلیل کرد، در یکی از تحلیل های رایج از روند شکل گیری نهادهای بیرون از دایره‌ی حاکمیت، این نهادها را به دو دسته تقسیم بندی کرده اند، که گروهی از آنها، در حقیقت با درجاتی متفاوت در صدد نقد قدرت و حاکمیت بوده و در عالی ترین سطح خود، در قالب احزاب سیاسی در راه کسب قدرت سیاسی می‌کوشند، گروه دوم آندسته از نهادهایی هستند که درصدد گسترش و تعمیق مدنیت در بین مردم و جامعه‌ی سیاسی‌اند، مخاطب و هدف اساسی آنها خود مردم می‌باشند و بیشتر در صدد و در فکر ایجاد بسترهای دگرگونی در خود جامعه هستند.
اما به نظر می‌رسد که روزنامه تنها نهاد و ابزاری است که بطور توامان و در آن واحد این هردو کارویژه را در سر می‌پروراند، از یک سو با نقد قدرت و حاکمیت در صدد اصلاح حکومت است و از سوی دیگر با ابزارهای فرهنگی وروشنگری در صدد آن است که مردم خود، زمینه‌های دگرگونی را در وجود خویشتن مهیا سازند.
از بدو تاسیس، روزنامه ابزاری بوده است در دستان افکار عمومی و شهروندان تا بوسیله ی آن هرگاه دولت و حاکمیت را به هر نحوی از انحاء که بخواهد به بیراهه رفته و مبتلا به فساد شده و یا حقوق شهروندان خود را نادیده بگیرد، مورد فشار قرار داده و با افشاگری و آشنا ساختن مردم نسبت به مخاطراتی که ممکن است در اثر ندانم کاری‌ها و خطاهای حکومت، گریبان جامعه را بگیرد، شهروندان را علیه دولت بشوراند و به این طریق بر دولت فشار وارد آورد، و شان نزول واژه‌ی Press برای روزنامه ها نیز همین است که واژه‌ی Press چه هنگامی که به صورت اسم بکار رود و چه وقتی که فعل جمله باشد از غالب ترین معانی و کاربردهایش فشار و فشار وارد آوردن است.
در رویکردی اساسی تر به نقش و جایگاه روزنامه‌ها یاPress ، غالبا رکن چهارم دموکراسی تلقی و تعبیر شده‌اند، در حقیقت در جامعه‌ای مفروض حتی با فرض وجود احزاب سیاسی، ولی با فرض فقدان روزنامه، نه دموکراسی قابل تاسیس است و نه قابلیت استمرار خواهد یافت، چرا که عمده ترین ابزاری که احزاب سیاسی و اپوزیسیون نیز برای فشار وارد آوردن بر دولت از آن بهره می جویند روزنامه ها و Press می باشد شاید به همین دلیل بود که:
توماس جفرسون گفته است؛ اگر مرا مجبور سازند که از میان گزینه‌ی دو گانه‌ای که عبارت از آن باشد که:
۱- دولت باشد ولی روزنامه نباشد.
۲- روزنامه باشد ولی دولت نباشد.
من بی‌تردید و بدون درنگ گزینه‌ی دوم را انتخاب خواهم کرد. و صد البته، صرف وجود روزنامه نمی‌تواند برای یک جامعه‌ی سیاسی یک موهبت سیاسی تلقی شود، همانگونه که ذکرش آمد، روزنامه و Press وقتی قادر است که یک موهبت سیاسی تلقی شده و وسیله‌ای برای رشد جامعه باشد که بتواند به کار ویژه‌های اساسی‌اش که همانا فشار وارد آوردن به حاکمیت است بپردازد، و این مقدور نیست مگر در صورت وجود آزادی مطبوعات.
توماس ارسکین در دفاع از تامس پین که به عنوان یک روزنامه‌نگار خاطی محاکمه می شد، در دادگاه انگلستان بسال ۱۷۹۲ چنین اظهار داشت:
نیاز هر فرد به تبلیغ افکارش مثل نیاز او به هواست، حکم راندن بر زبان و مغز و چشم شهروندان پذیرفتنی نیست، آزادی مطبوعات عطیه‌ای الهی است و حقی طبیعی و سلب ناشدنی، هیچ قدرت دنیوی به ویژه حکومت‌های فاسدی که خواهان بقای خود هستند نباید چنین حقی را زیر پا بگذارند، حق داشتن مطبوعات آزاد برگ برنده ای است که افراد علیه دولت در دست دارند، هر شهروندی حق دارد اصول قانون اساسی اش را تجزیه و تحلیل کند، عیوب و اشتباهاتش را برشمارد، مفاسد آن را بررسی کرده و مطالبی در این باره منتشر کند به شهروندان نسبت به پیامدهای مخرب آن هشدار دهد.
صد البته واضح و مبرهن است که مطبوعات یا Press ، تنها در صورت وجود آزادی مطبوعات، قادر به ایفای نقش خود خواهند بود، اما علیرغم محدود و محدودتر شدن دایره‌ی آزادی های سیاسی در جوامع در حال توسعه، میل به چاپ و نشر و توزیع روزنامه‌های هرچند ضعیف روز به روز گسترش می‌یابد، جوامع در حال توسعه و در حال گذار روز به روز بیشتراز پیش به استفاده از ابزارهای مدنیت سیاسی روی می آورند، که یکی از عالی‌ترین این ابزارها روزنامه است.
سیاست در کلیت ساختار خود همواره عرصه ای بوده است برای جدال بر سر قدرت و آزادی، دولت و حاکمیت بخصوص در جوامع پیشامدرن سیاسی، همواره میل به آن داشته و دارند که دایره ی قدرت و حاکمیت خود را حفظ کند، و شهروندان نیز در صدد گسترش حوزه‌ی آزادی خود بوده‌اند که روزنامه یکی از ابزارهایی بوده است که هموراه شهروندان برای این نیت آن را بکار گرفته اند .
آنچه که در اینجا ذکرش ضروری است، رابطه و تعیین جایگاه و نقش روزنامه نگاری دررفتار سیاسی قومی است. قومیت در کنار طبقه، ایدئولوژی سیاسی، جنسیت و مذهب، از آبشخورها و شان نزولهای میل به رفتار سیاسی است، به عبارتی دیگر فرد و آدمی تقریبا در غالب موارد، به دلیل پایمال گشتن حقوق و کرامتش در اثر انتساب و احساس تعلق خاطر به یک مذهب یک ایدئولوژی، یک طبقه، یک جنس و مالا یک قوم و نژاد ممکن است، انگیزه‌ی حضور در عرصه‌ی سیاست را بیابد و حاضر به انجام رفتار و عمل سیاسی شود، تلاش سیاسی تحت تاثیر آبشخور قومیت در رادیکالترین نوع خودش منتهی به فوران احساس ناسیونالیستی می گردد که بحث پیرامون شقوق مختلف ناسیونالیزم از حوصله‌ی دایره‌ی این نوشتار بیرون است، اما آنچه که مهم و قابل تامل است این است که روزنامه همواره یکی از ابزارهای تحقق مدنیت سیاسی بوده است، که هر اندازه دولت توسعه‌ی بیشتری یافته باشد، روزنامه‌نگاری امر آسانتری است، و بالعکس هر اندازه سخت گیری بیشتری در مقابل انتقاد داشته باشد، کار روزنامه‌ها که اساسی‌ترین ابزار تحقق مدنیت سیاسی‌اند با گروه بیشترین مواجه خواهند شد.

چالش‌های روزنامه‌نگاری کردی:
۱- چالشهای برآمده از حاکمیت و دولت.
به باور هانا آرنت عالی‌ترین و آخرین نوع رفتار و کنش و عملی که یک شهروند می‌تواند از خود نشان دهد، عمل و بطور دقیق عمل سیاسی است، و ساده‌ترین تعریف عمل سیاسی، توانایی حضور برای فرد در عرصه‌ی سیاست است و این فی‌نفسه فرد و گروه پیکار جوی عرصه سیاست را در مقابل دولت قرار می دهد، فلسفه ی وجودی و شان نزول عمل سیاسی به باور مک آیور پرسش‌هایی است که درذهن آدمی شکل می‌گیرند، پرسش‌هایی که در پاسخ همه‌ی آنها واژه‌ی دولت مستتر است، پرسش‌هایی از این قبیل که چه کسی می‌برد،
چه چیزی را می‌برد، چرا می‌برد، کجا می‌برد، و چگونه می‌برد؟ که در مقام پاسخ به همه‌ی این پرسش‌ها واژه‌ی دولت مستتر است و کنه حقیقت همه‌ی این پرسش‌ها متوجه سرمایه‌های جامعه و فرصت‌ها و امتیازاتی است که در یک حالت ایده آل بایستی بطور عادلانه بین آحاد جامعه‌ی سیاسی تقسیم گردند، حال سخن اینجاست که بطور طبیعی، هر فردی باهر درجه و اندازه‌ای از فرهنگ سیاسی، بهنگام انجام عمل سیاسی، درصدد یافتن پاسخ‌هایی برای این پرسش ها است، که روزنامه‌نگاری تقریبا عالیترین و مدنی‌ترین بستر برای طرح اینگونه پرسش‌ها است، و صد البته در آندسته از جوامع که دولت‌ها به دلایل عدیده میزان توانایی در پاسخگو بودنشان پایین است، به سادگی در مقابل طرح و طراح اینگونه پرسش‌ها، قهر پیشه می‌کنند و بخصوص در مقابل روزنامه‌نگاران بطریق اولی این عمل را انجام می دهند.
روزنامه‌نگاری‌کردی نیز در راستای رسالت خویش برای طرح این‌گونه پرسش‌ها ممکن است موجبات رنجش خاطر حاکمیت را فراهم سازد، که حاکمیت در برخورد با آن با یکی از گزینه‌های زیر در مقام پاسخ برآمده است:
۱-۱ تهی ساختن روزنامه کردی از ماهیت و محتوا و بار سیاسی از طریق فشار وارد آوردن به مدیر مسئول و سردبیر در خصوص تغییر هیئت تحریریه‌ی منتقد و کنار گذاشتن آنها، و پر کردن خلاء آنها با آثاری ضعیف و فاقد محتوا و بار انتقادی
۱-۲ سانسور روزنامه
۱-٣ لغو مجوز چاپ و انتشار روزنامه
۱-۴ عدم اعطای وام به صاحب امتیاز برای چاپ و نشر روزنامه.
۱-۵ عدم اعطای کاغذ سوبسیدی به روزنامه.
۱-۶ توقیف روزنامه‌نگار
۱-۷ از بین رفتن امنیت شغلی با توقیف روزنامه و بیکار شدن روزنامه‌نگار.
۱-٨ رسوبات نگاه امنیتی به رفتار سیاسی روزنامه‌نگار کرد.
۱-۹ قرار داشتن روزنامه‌نگاری کردی در مقابل اتهام تجزیه طلبی و در نتیجه بالا بودن درجه میزان آسیب پذیری و بیمناک نوشتن و ….
۱-۱۰ تحت تاثیر عامل نهم مبتلا شدن روزنامه نگاری کردی به خود سانسوری

۲- چالشهای روزنامه‌نگاری‌کردی برآمده از مخاطبین کرد و جامعه‌ی کردی.

به همان اندازه و میزانی که نحوه نگرش و کنش حاکمیت می‌تواند بر روی مسله‌ی روزنامه‌نگاری و کار روزنامه‌نگاران آثار سوء برجای بگذارد، نحوه نگرش و رفتارهای مخاطبین و فرهنگ سیاسی آنها نیز به همان اندازه می‌تواند به نوع خوب یا بد در استمرار حیات یک روزنامه‌ یا مرگ زودرس آن موثر باشد، که از این میان دو پدیده و دو نوع فرهنگ سیاسی نسبت به حیات روزنامه می‌تواند بسیار مخرب و زیانبار باشد، که در پی می‌آیند و بنظر می‌رسد که علاوه بر وجود این دو آفت در جامعه‌ی کردی، افات دیگری از جانب مخاطبین روزنامه‌های کردی، از بطن جامعه‌ی کردی بوجود آمده و به طرق مختلف روند روزنامه‌نگاری کردی را مخدوش می‌سازد.
آندسته از آفات و چالشهایی که برآمده از بطن جامعه‌ی کرد و مخاطب کرد بوده و در روند پروسه‌ی روزنامه‌نگاری کردی اختلال و ناکارآمدی ایجاد می‌کنند عبارتند از:
۲- ۱ مبتلا شدن جامعه‌ی کردی و مخاطبین کرد به محافظه‌کاری افسار گسیخته و در یک عبارت فرورفتن در لاک بی‌تفاوتی اجتماعی و گریزان شدن شهروندان کرد از هر نوع رفتار و پدیده و عملی که ممکن است آنها را به حوزه‌ی دنیای سیاست نزدیک سازد، غالباً در همه‌ی جوامع سیاسی پس از تجربه کردن انقلابات و جنگها و آنهم جنگهایی داخلی عارضه‌ی بی‌تفاوتی اجتماعی امری حتمی است، و در حقیقت بارزترین و شاخصترین دو نوع رفتار سیاسی که در جامعه‌ی کردی بروز کرده است بی‌تفاوتی اجتماعی و گریز از سیاست از یک سو و رادیکال بودن از سوی دیگر بوده است، که این هر دو به نوع خاص خود، سبب ایجاد اختلال در همه‌ی رفتارهای گنجیده و تعریف شده در قالب مدنیت سیاسی از جمله روزنامه‌نگاری می‌شوند، با بروز بی‌تفاوتی، تعداد خوانندگان روزنامه‌ها دچار ریزش شده و روز به روز از تقاضا برای کالاهای فرهنگی مانند روزنامه کاسته می‌شود، امروزه در اثر پدیده‌ی بی‌تفاوتی اجتماعی تقریباً در شهرهایی با بیش از ۵۰ هزار نفر جمعیت، به سختی یکصد نسخه از روزنامه‌های کردی بفروش می‌رسند، و این باعث مرگ روزنامه‌نگاری کردی خواهد شد.

۲-۲ پتانسیل بالای شعریت سیاسی در جامعه کردی

در مقاطعی زمانی و بهنگام حادث شدن یک سری از رویدادها هم در داخل کردستان و هم در عرصه‌های بین‌المللی، تب سیاسی در بین آحاد جامعه‌ی کردی روبه افزایش می‌نهد، به عبارت دیگر به دلایل عدیده‌ی روانشناختی، جامعه شناختی و سیاسی…. پتانسیل تبدیل شدن رفتارهای سیاسی در جامعه‌ی کردی در مقاطعی از تاریخ بسیار بالا بوده است، بطور مثال دو رویداد تاریخی در تاریخ سیاسی ملت کرد هر کدام به نوع خاصی درجه و میزان التهاب سیاسی در جامعه‌ی کرد را بالا بردند. یکی دستگیری عبدالله عبدا… اوجالان و دیگری تاسیس دولت خودمختار اقلیم کردستان در شمال عراق.
تاثیر سوء التهاب سیاسی موجود در جامعه‌ی کردی را شاید بتوان با قید احتیاط در واژه‌ی ((استیلای شعریت سیاسی)) بر پروسه و فرایند رفتارهای سیاسی ملت کرد خلاصه کردو
همانگونه که ذکرش آمد، به دلیل استیلای شعریت سیاسی، درجه و میزان رفتارهای احساسی‌شان نزول شعر، احساس است و منظور از شعریت سیاسی، فوران احساس و عاطفه بهنگام انجام عمل سیاسی است، بهنگام حضور در عرصه رفتار سیاسی در بین کردها بسیار قابل توجه است، و این همان پتانسیلهای رادیکالیسم است، که در فضای یک جامعه‌ی مبتلا به رادیکالیسم و افراط‌گرایی و احساسی تعریف کردن حوزه‌ی سیاست، روزنامه‌نگار را نیز به تب خویش آلوده و مبتلا می‌سازد و ناخواسته روزنامه‌نگاری را به دنبال خود به هر سویی و چه بسا به سراشیبی سقوط نیز می‌کشاند، کما اینکه روزنامه‌هایی در کردستان طی سالهای دور و نزدیک ناخواسته بمنظور عقب نماندن از کاروان رادیکالیسم موجود در جامعه بازدن تیترهایی مالامال از شعریت سیاسی، با پای خویش به پای چوبه دار رفتند!!
۲- ٣ سومین آفتی که بوسیله‌ی مخاطبین و جامعه‌ی خوانندگان کرد مبتلا به روزنامه‌نگاری کردی شده و آن را را دچار مشکل ساخته و می‌سازد، این است که بسیاری از قشر روزنامه‌خوان در جامعه‌ی کردی قادر به خواندن جراید کردی نیستند، و جز گروهی خاص تقریبا تمایل به خرید و مطالعه‌ی جراید کردی بسیار کم است، البته این مسئله به نوع دیگری نیز ممکن است صورت گرفته باشد، و آن اینکه محتوا و ماهیت جراید کردی در مقایسه‌ی با روزنامه‌های فارسی زبان بسیار پایین بوده و در نتیجه میل و رغبتی برای مطالعه‌ی آنان باقی نمی‌ماند.

٣ – چالشهای روزنامه‌نگاری کردی برآمده از خود روزنامه‌نگاران کرد

نیز کمتر از آفات و چالش‌های پیشین نبوده و چه بسا پاره‌ای از آنها بمراتب زیان‌بارتر نیز باشند. که در نگاهی کوتاه و مختصر می‌توان اینگونه برشمرد.

٣- ۱ غیر حرفه‌ای بودن روزنامه‌نگاران کرد،
روزنامه‌ی مدرن همچون خود جامعه‌ی مدرن پیچیده و مستلزم تخصص و مهارتهای فکری و دانشهای گوناگون است، روزنامه آئینه‌ی تمام نمای همه‌ی مسائل جامعه است، از اقتصاد و تکنولوژی و تجارت گرفته تا مذهب و آسیب‌های روانی و نابسامانی‌های سیاسی اجتماعی و آموزش و … که هر کدام از این مسائل مستلزم آن است که متخصص آن حوزه برای انعکاس و بیان مشکل در آن حوزه بنویسند، مشکل اقتصادی را قدر مسلم آنکه باید متخصص اقتصاد بنویسد و سیاسی را سیاسی و فرهنگی را متخصص فرهنگ و قسص علیهذا.
حال آنکه تقریبا در غالب موارد، نویسندگان ستونهای روزنامه‌های کردی افرادی بوده‌اند، غیر متخصص و نا آشنا و حتی بیگانه با الفبای آکادمیک آن موضوع، و تیره بخت‌تر از همه‌ی حوزه‌ها، در فرایند روزنامه‌نگاری کردی، حوزه‌ی سیاست است، چه بسا بیشترین آثار و نوشته‌های غیر آکادمیک و غیر علمی نیز در لابلای صفحات روزنامه‌های کردی در همین حوزه‌ی سیاست نوشته شده‌اند،
چاپ و نشر آثاری بنام متن سیاسی و صد البته عاری و تهی از هرگونه پشتوانه‌ای تئوریک، هزینه‌های بیشماری را بر روی دوش پروسه‌ی روزنامه‌نگاری کردی تحمیل کرده و می‌کند.
آثار غیر حرفه‌ای مخاطب و خواننده را به بیراهه می‌برد، اما پس از تنها چند شماره از چاپ آن، مخاطبین روزنامه دچار ریزش شده و روزنامه مذکور به انزوا و مرگ خود خواسته می‌میرد، و این هنگامی است که قبل از آنکه درج و چاپ و نشر آثار غیر حرفه‌ای هزینه‌های دیگری بر جامعه و مخاطبین خود تحمیل و بار نکرده باشد، هزینه‌هایی از قبیل تحریک و تهییج اذهان و افکار عمومی نسبت به کنش‌های غیر عقلانی بنام عمل سیاسی و آلوده و ملتهب ساختن فضا و عرصه‌ی سیاسی جامعه همه و همه از تبعات و آثار نوشته‌های غیر حرفه‌ای در روزنامه‌ها توسط روزنامه‌نگاران غیر حرفه‌ای است، که در کارنامه‌ی روزنامه‌نگاری کردی به وفور از این نوع یافت می‌شوند.

٣- ۲ بیگانگی و بی‌توجهی روزنامه‌نگارکرد به متدولوژی و اپیستمولوژی:
دومین آفت و نقیصه‌ای که زائیده‌ی عمل و ماهیت کار خود روزنامه‌نگاری کرد بوده و از طریق هزینه‌ها و چالشهایی فرا روی پروسه و فرایند روزنامه‌گنارای کردی ایجاد شده‌ا‌ند، بیگانه بودن بسیاری از روزنامه‌نگاران فعلی و پیشین کرد به اصول متدولوژی واپیستمولوژی است عدم توجه به روش شناسیMethodology و معرفت شناسی Epistemology اولین پیچ در غلیتیدن در ورطه‌ی غیر علمی فکر کردن، نوشتن و قضاوت کردن است، در بسیاری از آثار نوشته شده روزنامه‌نگاران کرد، در آ؛از نوشتار یک ادعای بزرگ و دهن پرکن مطرح می‌شود و خواننده با مطالعه بارهای مکرر آن نوشتار نمی‌تواند دلایل و عللی از بطن آن نوشتار برای اثبات ادعای مطروحه در آن بیابد، و نویسنده از آنجایی که با روش‌شناسی و معرفت شناسی، بیگانه است، خواننده خود را قبل از آنکه مجاب سازد، رها کرده و چه بسا حتی در پاره‌ای از آثار منتشره از متن و بطن خود نوشتار دلایل متقن و محکمه پسندی می‌توان علیه ادعای طرح شده در آن نوشتار یافته و با یک روش سقراطی، با استناد به نوشته‌های خود نویسنده ادعای وی را تکذیب کرده و رد نمود.
به دلیل بیگانه بودن روزنامه‌نگاران کرد به متدولوژی و اپسیتمولوژی، تقریبا بسیاری از نوشتارها، صرفاً حالتی توصیفی داشته و به سختی میتوان از بطن آنها پرسش و فرضیه و متغیرها را استخراج نمود.

٣-٣ پیشداوری سیاسی توسط روزنامه‌نگارکرد، آفت و چالش دیگر فراروی روزنامه‌نگاری کردی که برآمده از کار و ماهیت عمل خود روزنامه‌نگاران کرد است عبارت است از گرفتار آمدن روزنامه‌نگار کرد در چنبره‌ی پیشداوری‌های سیاسی و به تبع آن صدور حکم در یک دادگاه غیابی و مالا به مغلطه انداختن خواننده و مخاطب. روزنامه به عنوان عالیترین ابزار روشنگری در جامعه‌ی سیاسی دارای رسالتی است ورای منافع سیاسی و حتی ایدئولوژیک.
رسالتی بنام کشف حقیقت و کنار زدن پرده‌های ابهام از روی حقیقت‌هایی که چه بسا تلخ باشند، هم برای حاکمیت و هم دسته و گروه‌ها و بازیگران در عرصه اجتماع و سیاست روزنامه‌نگاری که با نگاهی آمیخته به قدسیت به پدیده‌ای ، یک نهاد، یک دولت، یک حزب، و یک شخصیت سیاسی بنگرد، خواسته و ناخواسته دچار عارضه‌ی پیشداوری شده و در ضمیر ناخودآگاه خویش تمامی انسانها و بازیگران عرصه‌ی سیاست را به دو دسته تقسیم بندی می‌کندو
آنهایی که همچون دولت محبوب وی، حزب محبوب وی و رهبر محبوب وی می‌اندیشند، خوب‌اند و شایسته ستایش، و آنهایی که همچون دولت، حزب و رهبر سیاسی محبوب وی نمی‌اندیشند بهتر آنست که سرکوب و نابود شده و از دایره سیاست و حتی حیات بیرون افتند.

٣-۴ گرفتار شدن روزنامه نگار کرد در نوسان دوگانه میان محافظه‌کاری- رادیکالیسم: در غلتیدن در ورطه‌ی نوسان محافظه‌کاری از یک سو و رادیکالیسم از سوی دیگر از آفات و چالشهای اساسی روزنامه‌نگاری کردی است، در گذشته، روزنامه‌ها و جرایدی بودند، که به دلیل افراط و زیاده‌روی در رادیکالیسم و تندروی سیاسی، قبل از آنکه شماره‌های چاپ آنها به دو رقمی نیز برسند، نوعی خود زنی سیاسی کرده‌اند، و هزینه‌های غیر قابل جبرانی را بر روی دوش جامعه‌ی کرد تحمیل کرده‌اند ، در مقایسه هستند امروزه روزنامه‌هایی که بنام روزنامه‌نگاری کردی، در محافظه‌کاری و تخریب حقیقت گوی سبقت از پراودا (ارگان حزب کمونیست شوروی) در اینجا و آنجای جهان بوده‌اند، وبه تعبیر عامیانه کاسه‌ی داغتر از آش گشته و از درج هرگونه گزارش و خبر نوشتاری که با سرنوشت سیاسی قوم کرد مرتبط باشد اجتناب می‌ورزند، در این‌‌دسته از روزنامه‌های به اصطلاح کردی، تنها چیزی که نمی‌توان یافت نوشتارهایی است که پیرامون جامعه و قوم و ملت کرد باشد.

به عنوان نتیجه‌گیری :

آفتی جدی و اساسی هم از ناحیه‌ی دولت و جامعه و مخاطبین کرد و هم برآمده از رویکرد و نگاه خود روزنامه‌نگاران کرد است و این هرسه در یک مکانیسم هماهنگ و اما نانوشته روزنامه‌نگاری کردی را به آفتی پنهان مبتلا می‌سازند، آفتی و اسیبی که زائیده‌ی اجتناب ناپذیر فضای بسته‌ی سیاسی جامعه است، آسیبی که برآمده از استیلای اصل مونولوگ سیاسی و اشتیاق و علاقمندی حاکمیت در خصوص استمرار جامعه تک صدایی است، عمل هماهنگ و نانوشته‌ی مکانیسم سه بازیگر دولت، جامعه و روزنامه‌نگار در یک فضای بسته‌ی سیاسی تغییر و تحریف ماهیت حقیقی نهادها و ابزارهای مدنیت سیاسی است، یعنی نهادی بنام روزنامه فضایی برای انجام کار ویژه Function ی خود نمی‌یابد، دانسته و ندانسته در صدد ایفای نقش حزب سیاسی بر می‌آید که یکی از دستاوردها و تنایج آن باز تولید آشفتگی و خلجان و غلیان سیاسی است،که در نهایت، هزینه‌های این اشفتگی و خلجان سیاسی را هر سه بازیگر دولت، جامعه و روزنامه‌نگار می‌پردازند.
به دلایل عدیده‌ای که جای شرح و تحلیل آن در این نوشتار نیست، حاکمیت در کردستان فرصتی و مجالی به حضور احزاب سیاسی کرد برای بازی در عرصه‌ی سیاست خرد و کلان نمی‌دهد، و در نتیجه عملاً ما در کردستان با خلاء احزاب سیاسی، مواجه هستیم، و در نتیجه بر تراکم و انباشت مطالبات سیاسی روز به روز افزوده شده و نقطه عزیمت مکانیسمی بنام سیاسی شدن جامعه از همین جا آغاز می‌گردد، هنگامی که شهروندان خویشتن را با حجم معتنابهی از مطالبات برآورده نشده در مقابل حاکمیت ببینید، احساس می‌کنند که بایستی کاری کنند و حاکمیت را هر چند کم و بخصوص در آن مواقعی که دولت با یک سری از بحرانها مواجه می‌گردد، بیشتر به چالش کشند.
به عبارتی دیگر در فضایی که جامعه سیاسی با غیبت و خلاء احزاب سیاسی ازاد مواجه گردد، جامعه سیاسی و شهروندان مبتلا به نوعی آفت و عارضه‌ی روانی- سیاسی- اجتماعی می‌گردند، که همانا خلط مبحث عمل سیاسی است، یعنی شهروندان با نبود احزاب سیاسی، فکر می‌کنند که باید کاری کنند، یا متوسل به خشونت و رفتارهای غیر مدنی سیاسی می‌شوند و یا آنکه در بهترین حالت روشنفکران و روزنامه‌نگاران و روزنامه‌ها به این استنتاج می‌رسند که بایستی آنها خلاء احزاب سیاسی را پرکنند، و حال آنکه کار ویژه‌های حزب سیاسی و روزنامه، و کار ویژه‌های سیاستمدار و روزنامه‌نگار بسیار متفاوتند، و چنانچه به هر دلیلی روزنامه بخواهد نقش حزب سیاسی را ایفا کند، و یا آنکه روزنامه‌نگار بخواهد ادای سیاستمدار را درآورد، هزینه‌ی این آشفتگی‌ها را هم دولت، هم روزنامه و هم جامعه می‌پردازد. این عارضه به وضوح امروزه در مقوله روزنامه‌نگاری کردی به چشم می‌خورد، روزنامه‌نگاران کرد، فکر می‌کنند که رسالت تاریخی و سیاسی آنها، ایفای نقش توأمان و دوگانه‌ی منتقد قدرت بودن و در عین حال کاشف حقیقت بودن است، و این برای روزنامه‌نگاری کردی بسیار هزینه ساز بوده است.

پانویس:
۱- کین جان: رسانه‌ها و دموکراسی ترجمه‌ی نازنین شاه‌رکنی، انتشارات طرح نو، تهران، ۱٣٨٣، ص ۱٨
—-
اخبار روز: http://www.akhbar-rooz.com
سه‌شنبه ۱۵ خرداد ۱٣٨۶ – ۵ ژوئن

پرویز ورجاوند الی ائشیکده گئتدی.

ژوئن 9, 2007 در 4:34 ب.ظ. | نوشته شده در گونده‌لیک یازیلار/ یادداشتها, تاریخ | بیان دیدگاه

پرویز ورجاوند دونیاسینی دئییشدی. بو خبر هئچ ده سئویندیریجی دئییلدی. منجه بیلدیرین خورداد قییامی و میللی حرکتین گلیشمه سی اونون اؤلومونو قاباغا سالدی. او حرکتین گلیشمه سیندن آرتیق عذابدا ایدی. اولسون ایندی اونون یئرینه ایرج افشار، حمید احمدی، کاوه بیات، پیمان پاکمهر و… باشقالاری عذاب چکسین لر، او یازیق نه قدر عذاب چکه جه ایدی کی…
اورک ائویندن دئییرم من بیر تورک اولاراق اؤز حاققیمی اونا باغیشلادیم آمما قیرخ میلیونا یاخین تورکون وابالی اونون بوینونا دیر. او دونیادا چکدی یی عذابدان قورتولسا دا آخیرت عذابی اونو گؤزله ییر.
آمما نه ایسه پرویز ورجاوند آتا بابالاریمیز دئمیشکن الی ائشیکده گئتدی، تبریز خییاوانلاریندان گلن «هارای هارای من تورکم سسی» بلکه اونون تابیتیندا دا جینگیل له ییب اونو راحات سیز ائدیردی.
بیات

مرجع تقلیدی که اشعار “هوپ هوپ” نامه را حفظ است و… / سید حیدر بیات

ژوئن 9, 2007 در 9:21 ق.ظ. | نوشته شده در گونده‌لیک یازیلار/ یادداشتها, تورک و آذربایجان عالیملری, خبر و تحلیل, دین و توپلوم | 11 دیدگاه

مطرح شدن حضرت آیت الله سبحانی به عنوان یکی از مراجع تقلید شیعه به بجث روز بعضی ار رسانه ها تبدیل شده است. ایشان چه به عنوان یکی از مدرسین برجسته فقه و اصول و چه به عنوان مؤلفی پرکار که بیشتر متون درسی جدید حوزه را با توجه به مقتضیات زمان تالیف کرده است، یکی از استوانه های علمی و فکری حوزه علمیه قم و بلکه کل حوزه های علمیه شیعه در قم و نجف به شمار می آید.
مواضع معتدل ایشان و حتی سکوت و عدم دخالت ایشان در مقابل مسائل روزمره سیاسی نیز از امتیازات دیگر ایشان است.
اما چیزی که صاحب این قلم را به نوشتن در موضوعی که هرگز در حول و حوش آن قلم نزده است، واداشت مسئله ای بود که در یکی از سایتها خواندم ماجرا از این قرار است که گویا معظم له در دیدار اخیر طلاب و فضلای تبریز با ایشان از سخن گفتن به زبان ترکی طفره رفته اند و علیرغم اصرار چند تن از فضلای تبریزی، به این کبیره (معاذالله!) مرتکب نشده اند. یاد سعید متین پور به خیر! که در نوشته ای با عنوان «امام جمعه های نسل دوم آذربایجان» از اصرار امام جمعه جدید زنجان به فارسی گویی در حالی که اکثر مامومان و نماز خوانان سالخورده و فارسی ندان هستند سخن گفته بود. البته نمیخواهم من هم مثل سعید از مراجع نسل دوم آذربایجان سخن بگویم بلکه در ذهن خود اندیشیدم علت این مسئله را پیدا کنم. البته شاید اگر شخص دیگری جای آیت الله سبحانی بود بی خیال مسئله میشدم، اما در مورد ایشان قضیه فرق می کند.
آقای کریم مشروطه چی سؤنمزشاعر معاصر آذربایجانی در مصاحبه ای که با نشریه وزین وارلیق تابستان و پاییز 77 می گوید: «آیت الله سبحانی به ادبیات کلاسیک آذربایجان بخصوص به اشعار هوپ هوپ نامه مرحوم میرزا علی اکبر صابر به اندازه ای تسلط دارد که وقتی در اوایل انقلاب نبی خزری شاعر مردمی آذربایجان (شمالی) با ایشان در قم دیدار می کند، ایشان (آیت الله سبحانی) آن قدر اشعار صابر را از حفظ میخوانند که نبی خزری از قدرت حافظه ایشان تعجب می کند.» (این مصاحبه به زبان ترکی انجام شده است)
حال سوال اینجاست که چرا حضرت آیت الله سبحانی با این همه علاقه به ادبیات کلاسیک ترکی از سخن گفتن به ترکی طفره میرود. ممکن است بپرسید علاقه ایشان به زبان ترکی از کجا معلوم است، که جوابش روشن است. چون اگر ایشان به این ادبیات ترکی علاقه نداشت هرگز نمیتوانست در کنار آن همه مشاغل علمی، اشعار ترکی را حفظ کند. پس مشکل کجاست؟
با خودم می اندیشیدم که شاید ایشان فارسی را بهتر و علمی تر از ترکی سخن میگوید و علت طفره رفتن از ترکی سخن گفتن این باشد. چون میدانیم که بیشتر دانشمندان ما که فارسی معیار و ادبی را خیلی بهتر از خود فارسها حرف می زنند، از سخن گفتن به ترکی معیار که البته بیشتر بعد از انقلاب شکل گرفته است عاجزند. اما در این میان چیز دیگری نیز به خاطرم آمد و آن اینکه ایشان گویا در کنگره علامه طباطبائی در تبریز با اندیشمندان مهمان ترکیه ای با فصاحت و تسلط تمام به زبان ترکی سخن گفته بود و این مسئله تعجب و تحسین همگان را برانگیخته بود.
پس مشکل کجاست؟
شکی نیست که زبان فارسی در قرن اخیر از دو ناحیه متضاد تقویت شده است. یکی از ناحیه بی دینان و دین ستیزانی چون هدایت، فروغی، خانلری و… دوم از ناحیه دین مدارانی مثل شریعتی، حکیمی، مطهری، مکارم شیرازی، سبحانی، سروش، مهاجرانی و… و شکی نیست که این دو جریان متاسفانه در جایی باهم تلاقی پیدا کرده اند. نمونه بارز این تلاقی در کنگره شیخ ابوالفتوح رازی در شهر ری با حضور آیت الله سبحانی بود که آقای هاشمی رفسنجانی به صراحت گفت: «رژیم گذشته خیلی اهمیت می داد به گذشته ایران و زبان فارسی و… ماهم نباید این چیزها را منفی بدانیم.» تقریبا اوج این تلاقی زمانی مشخص میشود که آقای حداد عادل به عنوان رئیس فرهنگستان زبان فارسی رئیس مجلس میشود آنهم از طرف راستی ها، و شخص فارس پرستی مثل آقای دکتر یاحقی استاد دانشگاه فردوسی مشهد میگوید: ما جرئت نمی کردیم این حرف ها را (حرفهای فارسی پرستانه) بزنیم سخنان آقای هاشمی به من جرات داد.
باری همانگونه گفتیم زبان فارسی از سوی مذهبی ها نیز تقویت شده و به عنوان زبان شیعه تبلیغ می شود و حتی به نوعی بر سر تصاحب این زبان بین مدهبی ها و غیر مذهبی ها رقابت هایی ایجاد میشود، به عنوان نمونه آقای محمدرضا حکیمی در دیداری که حدود سه چهار سال پیش با چند تن از طلاب نویسنده و به صورت خصوصی در قم داشتند از تلاش کمونیستها در ادبیات فارسی سخن گفت و از اینکه بخشی از آثار آنها به رودخانه ادبیات فارسی پیوسته و چزئی از آن شده است، طلاب را تشویق کرد که در این زمینه تلاش بیشتری از خود نشان بدهند.
شاید اصرار آیت الله سبحانی بر فارسی گویی نیز همین نکته باشد. یعنی ایشان فارسی را به عنوان زبان شیعه قلمداد کرده باشند. که البته حدسی دور از واقعیتی نخواهد بود. اما مسئله ای دیگری نیز هست: ایشان تاکنون اصرار عجیبی به عربی نویسی هم داشته اند و بیشتر کتابهای علمی ایشان به زبان عربی است و حتی در یکی از دیدارهای خود با طلاب جوان گفته بود که اگر شما طلبه های جوان صرف و نجو عربی را خوب بخوانید در آینده میتوانید به زبان عربی کتاب بنویسید. نگارنده آنموقع از این سخن آیت الله سبحانی و اینکه چرا ایشان به جای زبان انگلیسی از زبان عربی سخن گفته اند بسیار تعجب کردم. منظورم این است که احتمالا ایشان برای زبان عربی موضوعیت بیشتری به عنوان یک زبان علمی و دینی قائل است تا فارسی، پس مشکل کجاست؟
مسئله ای دیگری نیز باید باشد. همانگونه که میدانیم معمول سخنرانی های بزرگان حوزه در قم توسط خبرنگاران مخابره میشود و گویا برخی از خبرگزاریها در قم مترجمان عربی دان هم در این زمینه دارند، شاید هماهنگی خبرگزاریها با ایشان در مورد زبان سخنرانی در آن جلسه دخیل باشد. این نیز حدسی است. به هر حال جای سوال اینجاست که چرا باید تمام امکانات حکومتی به یک زبان اختصاص یابد و یک مرجع در هنگام دیدار با هم زبانان و مقلدین خود نیز از این فضای اجبار رهایی نیابد.
اما اینها همه زوایای مختلف و حدسیات یک قضیه بود. سخن من چیز دیگری است. شکی نیست که حکومت ما در زمینه فارسی گستری و ترکی ستیزی حجت را بر همه تمام کرده است و جای هیچ گونه خوشبینی وجود ندارد، اما آیا ما مدافعان زبان ترکی نیز توانسته ایم حجت را برکسی تمام کنیم. بی شک اشخاص بسیار زیادی در گوش آیت الله سبحانی و دیگر علمای قم از پان ترکیست و تجزیه طلب بودن ما سخن ها گفته اند، اما آیا ما نیز توانسته ایم دروغ آن ها و حقانیت خود را ثابت کنیم و حق طلبی خود و زوایای مختلف مسئله را به گوش آنان برسانیم؟
چرا وقتی کسی همچون آیت الله سبحانی اشعار ترکی میرزا علی اکبر و دیگر ترکی سرایان کلاسیک را حفظ است، امروز از ادبیات و شعر و زبان ترکی فاصله میگیرد. کاری به سیاست دولت ندارم، خود مدافعان زبان ترکی چه قدر در این زمینه مقصر هستند؟
در پایان برای حضرت آیت الله سبحانی و دیگر علمای اسلام و نیز برای هویت طلبان آذربایجانی آرزوی توفیق دارم و امیدوارم با رسمی شدن زبان ترکی در ایران حقوق حقه بیش از سی ملیون ترک آذربایجانی، قشقائی، خراسانی، تورکمن، خلج، سنقر و… به آنها بازگردانده شود.
به امید آن روز

منیم آدیم عاشیق حسین جوان دی / رضا همراز

ژوئن 9, 2007 در 3:45 ق.ظ. | نوشته شده در ادبیات | 2 دیدگاه

منیم آدیم عاشیق حسین جوان دی / رضا همراز
Email: r_hamraz@yahoo.com
اوستاد رضا همراز
میللی وارلیغیمیزین قوروقچولاری آدلانان ، توی- دویونلریمیزین بزه‏یی و گؤرکمی اولان عاشیقلارین صنعت کوکوبیر ایل یوخ ، ایکی ایل یوخ، اوچ ایل یوخ، بلکه ان آزی بئش- آلتی مین ایله گئدیب چاتیر.بونلار تاریخ بویو خالقیمیزلا چیین به چیین خوش گونلرده شن لیک قورونتولاریندا و کدر گؤنلرینده ایسه یاس تؤره‎نلرینده اشتراک ائدیب اؤزلرین خالقیمیزدان قیراغا چکمه‎میش و اولدوقجا محبوبیت قازانمیشلار.الده اولان یازیلی قایناقلار اساس، بو گون دده‎قورقود بلکه عاشیق یا اوزانلارین اولو باباسی آدلانیر.دده قورقوددان سونرا ائله تاریخ بویو آدلی –سانلی و ایتگین سازلی – سؤزلو شاعیرلریمیز اولوب کی اونلارین داها تانینمیشلاری,عاشیق قوربانی، عاشیق غریب ، توفارقانلی ،عاشیق عابباس، دده شمشیر ، عاشیق علی عسگر ،آزافلی میکائیل ،جاوان حسین و … گؤسترمک اولارکی ،هره سی بیر جور شیفاهی ادبیاتمیزین اساس قولو اولان عاشیق ادبیاتی‎نین چیچک‎له‎نمه‎سینده و ایره لی گئتمه سینده اؤنملی روللاری اولموشدور. بو آرا گومان کی قارداغین پایی هامیدان چوخ اولموشدور.
چاغداش عاشیق پوئزیامیزدا حاقلی اولاراق خالق آرتئستی لقبی ایله آدلانان و عاشیق شعریمیزده بیرچوخ میللی یؤنلره اونم و دقت یئتیرن عاشیق حسین جاوان حله بو گؤنه کیمی افتخار لا 14مین ایل لیک تاریخی بیزه آیدین اولان ایران آذربایجانیندا قاراداغ بؤلگه سینین «اوتو» کندینده 1919(1295 شمسی)نجی ایلده زهرا آدلی مهربان آنانین قوجاغینا بویا-باشا چاتیر .گنج حسین ائرکن چاغلاریندا حایات یوللاریندا آتاسین ایتیریر! عاشیغین دوغولدوغو همین اوتو کندی قاراداغین ان اسکی کندلریندن دی . اوتو سوزونه حله گیلگمیش ناغیلیندا کی مدنیتین ایلکین ناغیل لاریندان دیر راستلاشیریق . اوندان علاوه خالق ایچره ده بیر سیرا شعرلرین گوروروگ کی دیلده –دیشده گزیر . اورنگ اولاراق بو بیر بایاتی یه باخین
عزیزیم اوچ قارداشیم اوچ باجیم اوچ قارداشیم
اوتو دن گوزون چکمز قراوول اوچ قارداشیم .
او ،آتاسین گؤرمه دیی ایچون آناسینا داها آرتیق محبت بسله میش و دئدییمیز کیمی اونون شیرین دیلی و سینه سینده اولان قالاق –قالاق شیرین شعرلری ،حکمتلی سؤزلری .اؤیودلری و نه بیلیم نه لری ایله تانیش اولور وچوخ چکمه‎دن یعنی 16 یاشار عاشیق‎لیق صنعتینه رغبت گوستریر. میکائیل اوغلو و بنیت نووه سی عاشیق حسین جاوان آنادان اولوب اولان گوندن چتین لیک له ال بایاخا اولور. حله حسین آنادان اولارکن دئدیمیز کیمی آتاسی دا وفات ائدیر. آنجاق عائیله چتین‎لیی بو دونه آناسی نین چینینه دوشور.جنوبی آذربایجاندا باش وئرن تیف خسته‎لیگی زهرا خانیمین ایکی قیزینی الیندن آلیر.بالاجا حسینی ایتیره جه ییندن قورخان آناگویا همین ایل آغدامین شرف خانلی کندینده یاشایان خالاسی اری موسی یا پناه گتیریر.او ایکی ایل اورادا قالیر .لاکین احتیاج منگنه‎سی گئدیکجه داریسقال لاشیب اونو داها آرتیق سیخیر.قوهوملارینین گوستریش‎لری ایله زهرا خانیم 1918 ینجی ایلده ده‎لی ممدلی کندینه کوچمه‎یه مجبور قالیر. کندین آغ ساققالی مشدی آدی گؤزل عائله یه حیه‎طینده ،سیغیناجاق وئریر.مشهدی آدی گؤزل بالاجا حسینین بویویوب عرصه‎یه چاتماسی ایچون الیندن گله‎نی اسیرگه‎مه‎ییر. او گنج ایکن کندین چوبانی اولور.حسین بو زامان کندین خیر و یاداها دوغروسو توی- دویونونه گلن قوناقلاری و عاشیق‎لاری ماراقلا دینله ییو وگئتدیکجه اوندا عاشیق لیغا هوسی قات-قات آرتیر.عاشیق‎لیغا اولان هوسینی گؤرن مشهدی آدی گؤزل واخت دان فایدالانیب کندین توی- دویونونه گلن عاشیق لاردان خواهیش ائدیر کی، اونون نووه سی «مشهدی حسینه نوه،حسین ایسه گویا مشهدی یه بابا دئییرمیش»ایچون گویچه گولو هواسی چالسین لار، حسین ده ممد لی یه تئز تئز گلن عاشیق پاشا ، قاراچی اوغلو ابراهیم ، شاعیر محمد و باشقالارینی یانسیلانمایا باشلاییر.او ،قویون –قوزونو کویشندن گتیردکدن سونرا یار- یولداشینی باشینا ییغیب و دگه نگینی سازکیمی باغرینا باسیب اوخویور.گنج حسین دئمک علی عسگر اوجاغینا داها بورجلو اولموشدور. نییه کی اونون ایلکین و بیرسیرا سونرا کی اوستادلاری ائله علی عسگر عائیله سینه منسوب اولموشلار. خالقیندان و ائلیندن اوزونو قیراقدا بیلمه ین عاشیق دونه ،دونه خالقین آلقیش لامیشدیر.
ائلیم دن اویامدان من الهام آلدیم
یوردومون قدرتین داستانا سالدیم
صنعتیم له شهرت تاپیپ اوجالدیم
خالقیم دا کی اعتبارا اوجالدیم
گویا عاشیق حسین گونش ایلی 1319 ینجی ایلدن اساس اعتباری ایله یارادیجیلیغا باشلامیش و ایلک شعرلرین «فرمان» و سونرالار ، «جاوان » امضاء سی ایله یازمیشدیر.
جاوان حسین واختی ایله میلادی 1945 ینجی ایل لر عرفه سینده تبریزده میللی حوکومتین تشبثی ایله یارادیلان شاعیرلر مجلیسی‎نین فعال و گؤرکملی اشتراکچی لاریندان ایدی.او بو مجلس ده اؤزوندن قاباقجیل و اوستاد شاعیرلرین شعرو یارادیجیلق لاریندان قیدالانمیش و بیلدیک لرین گنج لرین و نئجه دئییرلر تای- توش‎لرینین اختیاریندا قویور.آپاردیغیمیز تحقیق لر اساسیندا او میللی حوکومتین یگانه و آدلی- سانلی خالق عاشیغی ایدی کی شعرلری ماراقلا دوورونون مطبوعاتیندا شکیل‎لری ایله برابر قئید اولونوب و اوخوجو کوتله سینین رغبتین کسب ائدیردی.عاشیق حله دیر ی و گنج ایکن بویوک سینما و تیاتر آرتیستی رحمتلی صمد صباحی و بویوک شاعیره‎میز مدینه خانیم گولگون ده باشقالاری کیمی دقت لرین جلب ائدیب . او داهی‎لر- عاشیغین یارادیجیلغی و پؤئزیاسینا دایر بلکه ده ایلکین و مفصل مقاله‏لرین مولف‎لری اولموشلار.دئدیک لره گؤره خالق آرتئستی عاشیق پؤئزیا سیندا ایلک دفعه اولاراق «جیغالی- گرایلی» شعر نووعونون یارادیجیسی اولموشدور.بو گؤنلر عاشیق اوچون نفس چکمه لی گؤنلر ایدی. 1945 ینجی ایلده تبریزده دولت فیلارمونیاسینین آچیلماسی ایران اجتماعی ،تاریخینده مثل سیز نائلیت ایدی.عاشیق ایلک دفعه اولاراق بو فیلارونیستده 16 نفر عاشیق دان عیبارت کور آنسامبلی یاراتدی. او ، بو آنسامبولو ایله یاناشی فیلارمونیادا 10 نفر دن عیبارت سازچی قیزلار آنسامبلسین نودا تشکیل ائده بیلمیشدیر.او بو بویوک ایش لرله یاناشی دموکرات فرقه سینین بلکه ده گورسسی کیمی تانینیب بیر چوخ قورولتایلاردا علمی ادبی و سیاسی ییغینجاقدلاردا اشتراک ائدیب ،اوتورانلاری اؤزوندن و ان اسکی بیر تمدونه باغلی اولان ائلیدن راضی سالماغا چالشمیشدیر.و نئجه دئییرلر موفق ده اولور. جاوان حسین ایکی آذربایجاندا یعنی همی شمالدا و همی قوزی ده باش وئرن حادثه لرده اوزون قیراغا چکمه دن خالقی ایله چیین به چیین ده گئدیر و خالقی گولنده گولور خالقی آغلایاندا ایسه آغلاییر. بئله بیر سایغی لارا گوره عاشیق حله گنج چاغلاریندا او گونون بویوک اودولو اولان 21آذر میدالی ایله تلطیف اولونوب و خالق آرتئستی آدی ایله شرف لنمیشدی .عاشیغین سازین هئچ زامان توز باسماییر. آنجاق بعضی واخت لار ائله غم – کدر هاوالاریندا کوکله نیر. بوزامان عاشیق اونا خیطاب دئییر.
بلکه آیری لیبسان اوز سیرداشیندان دوغماوطنیندن قان قارداشیندان
اودورمو داغیلیب هوشون باشیندان دانیش تئللی سازیم دانیش سن دانیش …

عاشیق حسین جوانین ادبی ارثی:
عاشیغین علمی- ادبی میراثیندان دانیشماق نه قدر راحات دیرسا بیر او قدر ده چتین دیر.باخین کی بو عاشیق نه اینجه طبعه مالیک ایدی.
گوزلرین حکم ائیله ییر / قتلیمه فرمان قارا گؤز
گؤزلرینه جان صاداغا / دئمیشه م قوربان قارا گؤز
خسته یم جان وئریره م / سن یئتیر درمان قارا گؤز
جان گئدیب جسد قالیب / بیل گیلن اینان قارا گؤز
یا باشقا بیر یئرده دئییر:
نرگیز
آلا گؤز اوستونده قارا قاشلارین / چاتیلیب یای کیمی آراسی نرگیز
گؤزل اینان طبیعت دن قاتیلیب / وسمه‎سی سورمه سی قاراسی نرگیز
اوزونه باخانین خیالی چاشیر / محبتین کمندینه دولاشیر
خومار گؤزون هانسی گوزه ساتاشیر / تاپیلمیر دردینین چاراسی نرگیز
عشق اهلی سن جاوان حسین قیناما / هئچ کیم دوزمز بو غوصه یه بو غمه
محبتین اوخون ووردون سینه مه / چوخدور عاشقی نین یاراسی نرگیز.
تاسف‎لر اولسون کی ، سازلی- سؤزلو شاعیرین ادبی میراثی بیر نئچه دونه اجنبی لر طرفیندن یغمایه اوغرامیشدیر.حتی بیردونه آذربایجاندا میللی حوکومت دئوریلدیکدن سونرا ارتجاع قوه لری اونون ائوینه هجوم چکیب بیر نئچه دفعه آتش آچدیقدان سونرا ائوه داخیل اولوب آختاریش آپاریرلار،آنجاق ائودن تاپیلان قزئت ،ژورنال و بوتون ال یازمالاری توپلاییب نامردجه سینه اودویریب یاندیریرلار.بو مناسبته گوره شاعیر علی توده تبریز عاشقی عنوانی ایله نه گؤزل سؤیله میش دیر:
سنین هر بایاتین قوشمان گرایلین / ستارلارین دیلینده دوداغیندا دیر
اؤزون او گؤزلردن اوزاق اولسان دا / شکیلین کونوللر اوطاغیندا دیر
دئیرلر ائولری آختاردی دوشمن / مین قالین کیتابا اود ویردی دوشمن
فقط او بیلمه دی سنین هر نغمه ن // دویان اورکلرین واراغیندادیر
حله لیک تبریزده ایتسه ده سسین / یانیقلی- یانیقلی اوتسه ده سسین
دیاردان – دیارا گئتسه ده سسین / یئنه آذربایجان توپراغیندادیر.
اونا نفرت گوستره ن لر حتی هیرص‎له‎رین ساخلایا بیلمه دن اونون امکداشی زیاد اوغلو عاشیق حسینی ده بونون یئرنه توتوب چوخلو ایشکنجه لردن سونرا شهادته نایل ائدیرلر.بئلنجی بیر ایرنج صحنه نی ائشیدن عاشیق حسین جوان صنعت یولداشینی اولدورن جلادا گورون نه خطاب یازیر:
آزادلیق مشعلی سونرمی جلاد؟ / حقی سئون حقدن دونرمی جلاد؟
قورتولوش بایراغی ائنرمی جلاد ؟ / اوندان الهام آلیر هر قوجا ،جوان
اونون ستارخان داستانی ، میللی سردارا یازیلان حتی سایسی بارماقلار قدری ده اولمایان داستا نلارین گورکملی لریندن بیریسی دیر کی 1950 ینجی ایلده بیرسیراسی آزادلیق ماهنی لاری کیتابلاریندا چاپ اولموش و هامان یئردن بویوک و بیلگین ادیب و فولکلور شوناس پاشا افندی یئف بیر حیصه لرین اؤز کیتابیندا ماراقلا گتیرمیشدیر. عاشیق بوداستاندان علاوه 30 حدودوندا داستانلاری دا یارادمیشدیر.اورنک اولاراق قاراداغ سفری،کلبه جر خاطیرلری ، عاشیق حسین جوان و سروناز ،باکی قیزلاری و باشقالاری .او ستارخان دستانینی 1940 ینجی ایللر عرفه سینده یارادا بیلمیشدیر.عاشیق حسین جوان ایفاچی‎لیق و یارادجلیق ‎ده یرلندیرمک ایچون 50 ،55و 60 ایللیی چوخ طنطنه ایله ، باکیدا قورولموش دور.
بونلاردان علاوه اونون حاضیر جواب لیغی دا شاعیرلر ایچره ضرب المثل کیمی ایدی. او اؤزو مظفر فیروزلا بیر گؤروشونون خاطیره سین چوخ گؤزل جه قئید ائدیب کی اؤزلویونده ماراقلی اولموشدور.
«قوام السلطنه نین بیرنجی معاونی مظفر فیروز باشدا اولماقلا تهراندان گلمیش سرهنگ لر سلطانلار ملی حوکومتله دانیشیق آپارماق ایچون تبریزده ایدیلر. اونلارین گلیشی مناسبتیله تبریزده کی شیر و خورشید سالونوندا کنسرت تشکیل اولونموشدو. منده اوز عاشیق آنسامبولیملا همین کنسرته دعوت اولونموشدو م. س.ج.پیشه وری ایله مظفر فیروز یان یانا اوتورموشدو،من:
…بیر کیمسه دن قوخوموز یوخ
هامیمیز بیر جان کمی
الده سیلاح دایانمیشیق
ایگید ستارخان کیمی
چونکی بیزه تربیتی او مرد قهرمان وئریب
… ایندی بیزیم اولکه میزده
سونسوز قدرتمیز وار
هر کیم بیزه کج باخارسا
اونا نفرتمیز وار
شرق ائلینه ایشیق سالان
ملی دولتمیز وار
وطن بیزی بو دولتین یولوندا قوربان وئریب
جاوان حسین ،یاتماگیلن
گئجه گوندو یازگیلن
او قان ایچن جلادلارین
مزارینی قاز گیلن
چیینینده ساز،الده تفنگ
دوشمن باشینی از گیلن
وطنینی تعریف ائله
او شرفه تکان وئریب
شعریمی اوخودوم.کنسرت قوتاردیقدان سونرا س.ج.پیشه وری منی یانینا چاغیریب سوروشدو.
– عاشیق حسین سیز هارالی سیز؟بو سوال گوزله نیلمز اولسادا:
– قاراداغ ماحالینین اوتو کندیندنم- دئدیکده مظفر فیروز تعجبو نو گیزله ده بیلمه دی او:
– سیز جنوبی آذربایجانین اوتو uto کندیندن سیز؟
– بلی آقای مظفر فیروز.
سونرا او حیله گر جه سینه گولوشه‎رک الیمی سیخیب:«یاخشی اوخودوغوز ایچون منتدارم»دئدی.
ناظر معانی نین حیله –سینی آلت-اوست ائدن پیشه وری مظفر فیروزا دئدی کی ،سیز نه ایچون آذربایجانا اینانمیرسیز؟بو توپراقدا یوزلرله حسین کیمی اوغوللار یاشییر.افسوسلار اولسون کی،سیز اونلارین دیلینی لال قولاقلارین کار، گوزونو کور ائتمیسیز.
ایندی ایسه اوزونوزو اینامینیز اولمادیقی حالدا اونو عصیانچی ،شورویلرین تبلیغاتچیسی دئیه دامغالاییرسنیز.

عاشیغین شعرینده تبریز:
جاوان حسین آزادلیق بئشیگی اولان اوجا و قوجا تبریزی آذربایجانین باشقا شهرلریندن گومان کی چوخ سئویب و بو مدنیت اوجاغی اولان یئره،یئرلی یئرینده شعرلرده حصر ائدیر. او تاریخ بویلو تبریزه خطاب ائدره ک اوندا آخان حاق سیزجاسینا قانلاری و گوستریلن حاق سیزلیقلاری تنقید آتشینه توتور.کیم نه بیلیر کی بلکه ده او تبریز محیطینده بویوک- بویوک نائلیت لر کسب ائتدیینه گؤره تبریزی بیر بئله آلقیشلاییر.
ای انسان جلادی قودورموش یاغی / ناحقدن باتیرما قانا تبریزی
انتقام گونلری گلر یئتیشر / بس دیر گتیرمه سن جانا تبریزی
***
قورخوتماز ایگیدی نه اولوم نه دار / اوندادیر عظمت متانت وقار
اوبیلیر دونیادا حق عدالت وار / قویماریق اودلارا یانا تبریزی
***
اونون سینه سینده بیر چراغ یانیر / بوبیر حقیقت دیر هامی اینانیر
دشمن لر تبریزی یاخشی تانییر / اگه بیلمز هئچ زامانا تبریزی
***
اوقارابولودلار اسن طوفانلار / بیرزامان تبریزین گؤجونو آنلار
آزادلیق اوغروندا توکولن قانلار / دونده ره جک گولوستانا تبریزی
***
عزمی اراده سی بیر بویوک داغ دیر / تاریخ یاشاداجاق همیشه ساغ دیر
اونون آلنی آچیق اوزوده آغ دیر / آپار سالار هر دیوانا تبریزی
***
حسینم اود یانسا یارالانماز او / قیلنج لا کسه لر یارالانماز او
خلقیدن ال چکمز آرالانمازاو / بیلیر آذربایجان، آنا تبریزی.
***
حسین جاوان میللی حوکومت دئوریلدیکده بوتای دا قالا بیلمه ییب اوشاق لیق چاغلارین اوتای آذربایجاندا کئچیردیی یوردا دوندوکده کووره ک اوره یی سیخیلیب داریخیر و حزین حزین بئله ترنم ائدیر:
من جاوان حسینم سازیم دوشومده / یاغی لار تاب ائتمز مرد دوگوشومده
تبریزده دوستلارلا ایلک گؤروشومده / سازچالیب اوخوماق آرزولاریم دیر
نه یازیق کی ،بو آرزولار اونون گؤزونده قالیر.آنجاق ائله عومور بویو وطن ،وطن دئیب تبریزه بیر خیلی شعرلر حصرائدیر .باخین:
ساریلیب بوینونا بیرکورپه سایاق / دویونجا حوسنونه باخئیدیم تبریز
سن اولایدن بیرداغ منده بیر بولاق / شیرها-شیر کؤکسوندن آخئییدم تبریز
کسئیدیم ظالیمین عومور باغینی / کوکسونه چکئیدیم هیجران داغینی
خایین گؤزله سنه باخان یاغینی / یاندیریب اودلار یاخئیدیم تبریز
غصه نین ،کده رین کسیب هایینی / قورتارایدیم خالقین آهی- وایینی
ظولم اوجاغی اولان قان سارایینی / بوتون یئر اؤزوندن ییخیدیم تبریز
سنده توللایایدن هیجران یوکونو / خالق بایرام ائتدی اوعزیز گؤنو
خایین اؤره کلره پولاد سونگونو / انتقام عشقی ایله چاخئیدیم تبریز
جاوان حسین گئجه –گؤندوز انتظار / یارالی قلبینده مین بیر آرزو وار
قوینوندا قورئیدیم خزان سیزباهار / منده اؤزبورجومدان چیخیدیم تبریز.
البته او آنادان اولدوغو بولکه نی ده سئویب گووه‎نیر و بیر سیرا شعرلر تقدیم ائدیر.اؤرنک اولاراق قاراداغ ،باشلیقلی شعرینین داد-دوزو داها آرتیق اولموشدور باخین:
دونیا قرار توتوب ساکین اولاندان / چوخ بلالر چکیب باشین قاراداغ
آلنیندا کی هرایز بیر قرینه دیر / بیلینمیر تاریخین یاشین قاراداغ
اؤرکدن چکدیگین فریاددی آهدی / دیله یین ،ایسته یین خالقا آگاهدی
هر قایان دؤیوشده بیر قرارگاهدی / سویله ییر تورپاغین داشین قاراداغ
تبریز بیرآنا دیر سنده اوغلوسان / ائل بیلیر اورکدن اونا باغلیسان
ستارخان گوچه لی سینه داغلی سان / اودورکی آغاریب باشین قاراداغ
سنین له اوجالار ائللرین سسی / دایانیب آرخادا اودلار اولکه سی
سارابین اورمونون گلیر نعره سی / کوردستان تک وار ،قارداشین قاراداغ
ائلیوین بیر زامان اوجالارسسی / اوخونار یوردومدا ظفر نغمه سی
اوپه نده گونشین ایستی نفسی / قیزینار گدیین قاشین قارداغ
گولر هر بیر داشین هربیر اویلاغین / سردارلار یئتیره ر آنا توپراغین
جاوان حسین الده توتاریاراغین / قوخماز دونیا اولسا قوشون قاراداغ.
البته او قاراداغی موفته‎سینه سئومیر. نییه کی اورادان ستارخان کیمی دونیا شهرتلی بیر قهرمان ،شهاب الدین اهرلی کیمی فیلسوف ،نباتی اهرلی سالک عندلیب و طوطی کیمی اینجه طبعه مالیک اولان شاعیرلر باش قالدیرمیشلار.حسین جاوان اونلارین هامیسین سئویب ،حورمت بسله ییر، آنجاق میللی سردار لقبی ایله داها آرتیق تانیش اولدوغوموز ستارخانی دیلیندن و اورییندن سالماییر و اونا عایید بئله دئییر:
آذر اولکه سینین قهرمان اوغلو / آزادلیق یولونون قوربانی اولدون
آند ایچدین وطنه ،ایگید ستارخان / یوردومون ایلقاری ایمانی اولدون
یاغی دوشمن لرله ائیله دین جنگی / آت سالدین میدانا چکدین اوزنگی
چوخونون قورخودان سارالدی رنگی / اونلارین قتلینین فرمانی اولدون
سن ایدین سرکرده آذربایجانا / ووروش میدانیندا دوردون مردانا
قودوزجلادلاری بویادین قانا / اوز آنا یوردونون سلطانی اولدون
سن یاراتماق اوچون گؤزل چاغلاری / گونش توتسون – دئدین اوجا داغلاری
قیزیل گوللر آچدی تبریز باغلاری / او آزاد باغلارین باغبانی اولدون
شعله سی سن اولدون باغلی گوزلرین / قوووتی سن اولدون محکم دیزلرین
گونشی سن اولدون گولر اوزلرین / تمیز اوره کلرین وجدانی اولدون.
بو شعرلردن داها آیدین اولورکی او «خالق شاعیری» عنوانین بوشونا آلماییب و ائلی نین قوللوقوندا اولماغی و ائلینه – یوردونا شعر سویله مه یی فخر بیلیر و دئییر:
مقدس وطنه ،عزیز گونلره / سوز یازیب اوخوماق افتخاریم دیر
آذربایجان آدی آذرکلمه سی / اولو بابالاردان یادیگاریم دیر
من ائل عاشیقی یم ائل دیر قدرتیم / بو ائلین آدی ایله آرتیب شهرتیم
بودورکورپه لیکدن آرزیم نیتیم / ائل ایله یاشاماق ایلک قراریم دیر
بس یئرسیز دئییل قلبینده وطن و خلقینه آزادلیق و دموکراتیا یا سونسوز محبت بسله‎ین عاشیق حسین جاوان یازدیغی آلاولی شعرلری ایله دوروموزون مبارز شاعیرلرین سیراسینا کئچمه یه موفق اولور.
خالق شاعیری عومرونون یئتمیشینجی پله‎سین آرخادا قویارکن گونش ایلی 1365 ینجی ایلده گنجه نین قاسیم اووا رایونوندا وفات ائدیب قلمین و سازین یئره قویوب اورادا باسدیریلیر.دئدیکلره اساس گون اولماز کی شاعیر و عاشیغین مزارینه زیارته گئدن اولماسین ،روحو شاد مزاری نورایله اولسون دئیه 4 پارچا شعرلریندن بیرگه اوخویاق.
تبریز 30/آپریل/2007

دانیش تئللی سازیم..

ندیر دردین سویله نییه سوسموسان؟/
دانیش تئللی سازیم دانیش سن دانیش/
کیمده ن اینجیمیسه ن ،کیمدن کوسموسن؟ /
دانیش تئللی سازیم دانیش سن دانیش/
سن کی دیل بیلیرسن ،سوز آنلایرسان/
شیرین آرزولاری تئز آنلایرسان/
عاریف سن ،اشاره گوز آنلایرسان/
دانیش تئللی سازیم دانیش سن دانیش/
بلکه آیریلیبسان اؤز سیرداشیندان/
دوغما وطنینده ن، قان قارداشیندان/
اودورمو داغلیب هوشون باشیندان؟/
دانیش تئللی سازیم دانیش سن دانیش/
سنده می وطنی غملی گؤرورسن؟/
دیلی باغلی چوخ سیتملی گؤرورسن؟/
منتظر گؤزلری نملی گؤرورسن/
دانیش تئللی سازیم دانیش سن دانیش/
سؤیله،گؤرورسنمی ناحاق قانلاری؟
ظولمودن اود توتان خانمالاری
گناهسیز آسیلان قهرمانلاری..
دانیش تئللی سازیم دانیش سن دانیش
ندیر ایسته دیین ،آرزون ،دیله یین؟/
قوش کیمی چیرپینیر وورور اوره یین/
گونشدن پارلاقدیر خوش گله جه یین/
دانیش تئللی سازیم دانیش سن دانیش/
جوشا گل غصه نی پرده لرده ن آت!/
سسینی ائشیتسین بوتون کاینات/
سن ده مورادینا ،اؤز آرزونا چات/
دانیش تئللی سازیم دانیش سن دانیش/
نقده ر حیات وار سن ده زینده سن/
صنعت عاشیغینین سینه سینده سن/
اوجالت سسین پرده –پرده گونده سن/
دانیش تئللی سازیم دانیش سن دانیش/
وفاسیز دوست کیمی اونوتما منی/
کونلومون سیرداشی ،یاخین همدمی
دولان قاریش-قاریش دوغما وطنی
دانیش تئللی سازیم دانیش سن دانیش
اوتوزبئش ایل سینه م اوسته چاغلادین
اوره ییمی تئللرینه باغلادین
خالقیمین دردینه سن ده آغلادین
دانیش تئللی سازیم دانیش سن دانیش
اون دورد پرده ن ، دوققوز گوموش تئلین وار
کونوللره ، اوره‎کلره یولون وار
میلیون نغمه ن ، یئتمیش ایکی دیلین وار
دانیش تئللی سازیم دانیش سن دانیش
منیم آدیم عاشیق «حسین جاواندی»
سنین کیمی او دا شیرین زباندی
سؤزلریم خالقیما بیر ارمغاندی
دانیش تئللی سازیم دانیش سن دانیش.

«یاوانجی اولور»
/امه یی، زحمتی سئومییه‎ن انسان
همیشه یادلارا یاوانجی اولور
لقماندا دردینه تاپانمیر درمان
همدمسیز اوتاقدا زارینجی اولور
هر انسان قلبینده مین آرزو یاتیر
زحمت سایه سینده مورادا چاتیر
کیملر کی ترینی تورپاغا قاتیر
امه یین بهره سی، سئوینجی اولور
وطنین سئومییه ن واخت سیز قوجالار
کونول روبابینده «وای» نفس چالار
خالقین سئوه ن ،خالق الی ایله اوجالار
قولوندا قدره‎تلی ائل گوجو اولور
گوزگودور انسانا صنعت دونیاسی
او آینا گوستریر لکنی ،پاسی/
سؤکولمور،داغیلمیر هنر قالاسی/
هر تمیز اوره کده بیر بورجو اولور/
« جاوان حسین » سؤزو اوره کده بیشیر/
چیی سؤز یاشاماییر،قیمتدن دوشور/
سنین ده بئنینده گؤوهر یئتیشیر/
دوداغیندان دوشن سؤز اینجی اولور.

«ناکام اؤلمه ره م»
دؤیوشلرده برکیمیشم، بیشمیشم
قورخو ندیر،اؤلوم ندیر ، بیلمه ره م
آنامین سودونه من آند ایچمیشم
وطن آدین اوره یمده ن سیلمه ره م
آزادلیق اوغروندا قانیم تؤکولسه
مزاریمین اوستن یول لار چکیلسه
ساچلاریم آغارسا ،بئلیم بوکولسه
دوشمنه باش اییب سجده قیلمارام
شیرین آرزولاریم یئرین آلماسا
وطنیم ذلتدن آزاد اولماسا
خالقیم سئوینمه سه ،ائلیم گولمه سه
اورکدن شاد اولوب منده گولمه سه
شفق اولوب اورکلره توکوللم
چنار اولوب یول لار اوسته اکیللم
بوداغ اولوب یارپاغلار بوکوللم
شهرت جبه سینه من بوگولمه‎ره م
چیخیب ساوالانا یوردونا باخسام
تبریزین کؤکسونه اولدوزلار تاخسام
ظفر نغمه سینی زیلده ن اوخوسام
من« جاوان حسینم » ناکام اؤلمه ره م

قایناقلار:
1- جنوبی آذربایجان یازیچیلارینین ادبی مجموعه سی- آذربایجان روزنامه سی نین نشریاتی – تاریخ سیز- باکی
2- تاریخی – ادبی مجموعه، نومره 2،1361عاشیق شاعر ،فدائی مقاله سی- مرسل حکیم
3- قوشلار اویانیر- عاشیق حسین جاوانین سئچیلمیش شعرلری- توپلایان پرویز همت جو- اون سوز ، رضا همراز- چاپ ایلی 1378 – یاز آیی – شانلی انتشاراتی- تبریز
4- آذربایجان گونده لیی- تبریز 1325- 251-250-249 ینجی سایی لار – مقاله- خالق آرتیستی عاشیق حسین جوان – صمد صباحی
5- عاشیق حسین جاوان – علیرضا صرافی – وارلیق ژورنالی- 123 ینجی سایی- تهران
6- احرار هفته لیی- خط سوم آدلی اؤزل سایی -عاشیق حسین جاوانین حیاتی و ادبی ارثینه بیر باخیش مقاله سی – پرویز همت جو – تبریز 1381
7- 21آذر نشریه سی – ایکینجی نومره
8-شخصی یادداشتلار
—–
http://www.hbayat.com

حکیم تيليم¬خان ساوه¬اي / اسدالله امیری

ژوئن 9, 2007 در 3:24 ق.ظ. | نوشته شده در ادبیات | 16 دیدگاه

قبل از اينکه به معرفي شاعر ترکي سراي تواناي ساوه پرداخته شود ، لازم است که مختصري در مورد موقعيت جغرافيايي, فرهنگي و اجتماعي شهرستان ساوه بيان شود.
شهرستان ساوه که در تقسيمات کشوري در استان مرکزي واقع است از شمال به کرج و قزوين، از مشرق به ري و قم ، از مغرب به استان همدان و از جنوب به تفرش و قم محدود است، وسعت اين شهرستان 9708 کيلومتر مربع و ارتفاع شهر از سطح دريا 995 متر مي باشد. نام ساوه که در زبان ترکي ساوا گفته مي¬شود به معني هماي سعادت (سعادت قوشو) و خرده طلا آمده است .
شهرستان ساوه داراي چهار بخش مي¬باشد¬:
1- بخش مرکزي و حومه
2- بخش نوبران
3- بخش زرند
4- بخش قاراغان(خرقان)
– بخش مرکزي داراي 70 روستا مي¬باشد که همه اينها به جز تعداد ۷ روستا (دينار آباد، قلعک، نورعلي¬بگ، باغ شيخ، والمان, احمد آباد . سيليگرد) بقيه ترک زبان مي¬باشند و بيشتر ترکهاي اين بخش از ترکهاي شاهسئون مي¬باشند.
– بخش نوبران: در گذشته نام رسمي اين بخش مزدقان بوده که به مزلقان شهرت داشته، در اين بخش روستايي است به نام مزلقان که رودخانه¬اي دارد به نام «مزلقان¬چاي» که اين رود از کوههاي قاراغان سرچشمه گرفته و يکي از شاخه¬هاي آن رذغ مي¬باشد که روستاي «مرغئي» (مراغه)درحاشيه اين رود واقع شده است. در اين بخش 100 روستا واقع است که همگي به زبان ترکي صحبت مي¬کنند.
– بخش زرند: که اخيراٌّ به شهرستان زرنديه تبديل شده است, داراي 90 روستا مي¬باشد و به جز تعداد 5 روستا ( مأمونيّه ، اميرآباد ، کؤهنه¬زرند و….) که فارسي زبانند، بقيه همگي ترک مي¬باشند.
– بخش قاراغان (خرقان): در اين بخش حدودا 50 روستا قرار دارد که به غير از 2 روستا (ويدر و الوير)، بقيه ترک زبانند.
«قوم خلج» که از اقوام باستاني و ترک مي¬باشند, نيز در اين بخش زندگي مي کنند. با اين تفاوت که زبان ترکي رايج در بخشهاي ياد شده لهجه¬اي از زبان ترکي آذربايجاني بوده ولي ترکي خلجي شاخه¬اي از ترکي قديم مي¬باشد و از وجود همين قوم خلج است که از قديم به اين منطقه «خلجستان ساوه» گفته مي¬شود و با «خلجستان قم» و تفرش ارتباط نزديکي داشته است (هم اکنون در خلجستان قم و تفرش به زبان ترکي خلجي صحبت مي¬شود و از نظر زبانشناسي فوق¬العاده حائز اهميت است).
در بخش خرقان در 2 کيلومتري روستاي حصار و 30 کيلومتري شهرک آب¬گرم دو قلعه وجود دارد که به گفته دانشمندان اروپايي (ديويد ايستر ناخ و کايلر يانگ) از يادگارهاي دوره سلجوقي مي¬باشند.
در گذشته بخشي به نام جعفرآباد هم در جنوب شرقي ساوه و غرب قم جزء شهرستان ساوه بوده که بعد از انقلاب اسلامي به شهرستان قم الحاق گرديده است. اهالي اين بخش نيز ترک زبان هستند.
ساوه در دوره اسلامي نيز اهميت داشته و حتٌي گفته مي¬شود که محل کنوني شهر ساوه دريا بوده و در سال به دنيا آمدن پيغمبر بزرگ اسلام (حضرت محمّد(ص) خشک گرديده است.
همان¬طور که قبلاٌّ نيز گفته شد, زبان ترکي رايج در شهرستان ساوه شاخه¬اي از ترکي آذربايجاني مي¬باشد که به گويش¬هاي همدان, قزوين, اسدآباد, زنجان, تيکان¬تپه, سايين قالا (شاهين¬دژ) و . . . بسيار نزديک است.
با استناد به اظهارات فوق تيليم¬خان، شاعر تواناي ترکي سرا, شاعر ايران و آذربايجان مي¬باشد که در سالهاي 1209- 1136هـ . ش., ( 1246-1173 هـ . ق.) و (1831-1758 م .) مي¬زيسته است. محل تولد وي روستاي «مرغئي» (مراغه) از منطقه مزلقان¬چاي ساوه مي¬باشد. اين روستا در تقسيمات فعلي کشوري جزء بخش نوبران شهرستان ساوه است.
نام پدر تيليم¬خان «تيمورخان» و نام پدر بزرگش «قاراخان» مي¬باشد. پسرانش به نامهاي «ابوالقاسم بگ»، «غلامحسين بگ» و «شکرالله بگ» بوده اند. نام يکي از دخترانش «زرافشان» و نام دختر ديگرش مشخص نيست. همسرش» «مختومه خانم», خواهر کوچکتر «مهري خانم» دختر حاجي محمّدرضاخان بوده است. گفته مي¬شود تيليم¬خان دل در گرو عشق مهري داشته ولي مهري با شخصي به نام «صفي¬الله¬خان» که از مقامات بلندپايه نظامي آن دوره بوده ازدواج کرده و به شيراز مي¬رود. تيليم¬خان نيز به شيراز رفته و در آنجا به شغل نجاري و منبت¬کاري مشغول مي¬شود و بعد از مدّتي به ديار خود بر مي¬گردد و با مختومه¬خانم ازدواج مي¬کند.
شيراز منه زيندان اوْلور
گئدن گلين, گئدن گلين
کلمه تيليم که در کتاب ارزشمند «ديوان¬ لغات¬التّرک» محمود کاشغري آمده از کلمه¬هاي اصيل ترکي و به معني زياد، تمام، کامل، هميشه، دائم، باپايه و اساس و ابدي مي باشد. (ديوان الغات¬التّرک جلد 1 صفحه 514-397)
تيليم خان در سن 70 الي 75 سالگي در روستان مرغئي وفات نموده و درهمانجا دفن مي¬گردد ، قبر وي در قبرستان همان روستا واقع مي¬باشد که اميد است هرچه سريعتر بارگاهي در خور شان و منزلت تيليم خان برپا گردد.
***
چنين نقل است که شبي تيليم خان در منزلش بوده که دو نفر سوار بر اسب در منزل وي را مي زنند و از تيليم¬خان طلب آب مي¬کنند تيليم¬خان براي آنها آب آورده و آنها پس از نوشيدن آب، جرعه¬اي از آنرا به تيليم¬خان تعارف مي¬کنند. او نيز جرعه¬اي از آن آب نوشيده و سپس آن دو نفر ناپديد مي¬شوند. تيليم¬خان هم راهي مزرعه¬اش در آسقين (ييلاق، اوبا) مي¬شود¬، در سر راه در منطقه¬اي که اکنون به» «تيليم¬خان گديگي»» شهرت دارد از هوش مي¬رود. (نکته جالب اينکه از تيليم¬خان گديگي مزار شاهزاده مسلم مشخص است) عده¬اي تيليم¬خان را در حالت بي¬هوشي يافته و او را به آسقين (آسگين) مي¬برند. در آنجا زني عارفه پي به روحاني بودن اين حالت برده و او را از پزشک بي¬نياز مي¬بيند.
چنانچه از آثار تيليم¬خان مشخص است¬، وي با آثار شاعران قبل از خود آشنايي لازم را داشته و بر بعضي اشعار آنان نظيره نوشته است. از شاعراني که تيليم¬خان از اشعار آنان در شعرش به انحاء مختلف استفاده کرده مي¬توان به شاعران ذيل اشاره کرد:
1- محمّد فضولي شاعر بزرگ آذربايجان (قرن نهم هجري) 2- عمادالدين نسيمي بنيانگذار فرقه حروفيه(قرن هشتم هجري), 3- ملاپناه واقف( که معاصر تيليم¬خان و وزير ابراهيم¬خليل خان حاکم وقت منطقه¬ي قاراباغ آذربايجان شمالي و مستقر در قلعه¬ي شوشا بوده است). ۴- شاه اسماعيل ختايي (بنيانگذار سلسله صفويه) 5- مختوم¬قلي فراغي شاعر بزرگ ترکمن( که چند دهه قبل از تيليم¬خان دار فاني را وداع گفته¬ است. 6- تيکمه داشلي خسته قاسم(که در دوره صفويه و افشاريه در بين سالهاي۱۰۸۱و ۱۱۵۷هجري شمسي مي¬زيسته¬است.
همانطور که تيليم¬خان در اشعار خود از شاعران قبل از خود تاثيراتي پذيرفته، بر شاعران بعد از خود نيز تاثيراتي داشته است. اين امر را مي¬توان در آثار شعرايي نظير مأذون قشقايي, ترکمن محمود (از نوادگان تيليم¬خان), حکيم هيدجي و شاعران ديگر منطقه به¬خوبي مشاهده نمود.
تيليم¬خان در آثار خود از ادبيات شفاهي و فوْلکلور غني ترکان (مخصوصا منطقه ساوه و همدان) استفاده¬هاي فراواني برده است؛ مانند استفاده از امثال و حکم، گفتار نياکان, قصّه¬ها, داستانها, اصطلاحات رايج در زبان مردم و . . .
براي اثبات ادعاي خود, در اين¬جا به¬کار برده شدن ضرب¬المثل معروف «بيرگوٍلونن ياز اوْلماز»(با يک گل بهار نمي¬شود), در يک بيت شاعر را شاهد مي¬آوريم.
هر مصلحت اوْلسا ائلينن گرک مثلدير بو, بير گوٍلونن ياز اوْلماز
يا در اشعاري چون «مؤو ايله قوْيونون موٍباحيثه¬سي- بحث تاک با ميش» و «يئر ايله گؤيون بحثي- مباحثه¬ي زمين و آسمان» از داستانهاي قديمي مانند بحث «درخت خرما و بز» الهام گرفته است .
از آثار تيليم¬خان چنين بر مي¬آيد که وي علاوه بر ادبيّات ترکي بر ادبيّات عرب و فارسي تسلط کافي داشته و اشعاري نيز به اين زبانها سروده است .
ايگيـد اودور اهل- عيرفان يانيندا دمـه دم قاتمــايا, وئــره بيردم گوش
سوْروشسالار اصول- ديـن نئچه¬دي عرب خمس و فارسي پنج و توٍرکو بئش
از اشعار تيليم¬خان که تاکنون در دست است، بيشترشان داراي مفهوم مذهبي، اجتماعي و پند و اندرز و حکمت مي¬باشند.
لازم به ذکر است که در کتابت اين مجموعه¬، تا حدّي از «الفباي زبان ترکي» مصوّب در دو سمينار «بررسي نگارش زبان ترکي» که با ارائه¬ي ده¬ها مقاله¬ي علمي توسط اساتيد و مدرسين همين زبان در دانشگاه, نويسندگان, روزنامه¬نگاران, شعراء و ساير صاحب¬نظران در اين زمينه, در سالهاي ۱۳۷۹ و ۱۳۸۰ شمسي در تهران برگزار گرديد, استفاده شده است. لازم به ذکر است که اين شيوه نگارش قابل برگردان به وسيله کامپيوتر به الفباي ترکي لاتين با کمترين غلط ميباشد.
بعضي نکات مورد اختلاف با الفباي فارسي در ذيل اشاره مي شود.
– «ئ» به جاي کسره (-ِ) مانند يئر/ يِر/ (زمين).
– «ه-ـه» به جاي فتحه در بعضي مواقع مانند دده/ دَدَ/ و ننه/ نَنَ/ (پدر- مادر)..
– در نوشتن اضافات (مضاف و مضاف¬اليه، صفت و موصوف) فارسي و عربي بين مضاف و مضاف¬اليه (-) قرار داده شده، هم از جهت مشخص نمودن غير ترکي بودن آن اضافه و هم به جهت سادگي در خواندن و رساندن مفهوم مانند: / قابِ قوسين / که به صورت / قاب- قوسين / نوشته شده .
اشعار تيليم خان، بيشتر به لهجه ادبي سروده شده، ولي در بعضي اشعار که به لهجه محلي ديده يا شنيده شده، سعي گرديده که عيناٌّ نوشته شود؛ مانند :
– جاروکش اوْللام خانه¬يده(خانه¬نده).
– عتبه¬يده(عتبه¬نده) بير داشام.
– ياخشيليق ائيله¬يه¬ي بيلَن اوْلمويا..
هدف از گردآوري اين مجموعه «ديوان اشعارحکيم تيليم¬خان» (جلد اوّل) معرفي اين شاعر بزرگ, توانمند, عارف و حکيم به خوانندگان و دنياي ادبيات, همچنين درخواست از اهالي ادب¬پرور منطقه در راستاي گردآوري و نشر صدها عنوان اشعار چاپ نشده و مانده در سينه¬ها, بياض¬ها و نسخه¬هاي موجود در دست اهالي¬ منطقه مي¬باشد.
محقق بزرگ و خستگي ناپذير مرحوم دکتر علي کمالي هم در راستاي گردآوري آثار تيليم¬خان زحمات زيادي را متحمل شد ولي با درگذشت نابهنگام وي و عدم ادامه راه وي توسط خانواده¬اش, زحمات سي و اندي ساله او بي¬ثمر ماند. اميد وارم خانواده کمالي هم با چاپ و نشر ديوان کامل تيليم¬خان زحمات آن مرحوم را به نتيجه برسانند.
حال که صحبت به علي کمالي رسيد جا دارد مختصري از فعاليتهاي فرهنگي آن مرحوم بيان شود: مرحوم دکتر کمالي در روستاي «بند امير» ساوه در يک خانواده روشنفکر ديده به جهان گشود. بعد از اتمام دوره ابتدايي در بند امير و دوره متوسطه در ساوه و تهران, در رشته¬ حقوق به اخذ درجه¬ي ليسانس از دانشگاه تهران نائل شده و بعد از چندي در رشته¬ي حقوق و علوم سياسي همين دانشگاه مدرک فوق ليسانس دريافت مي¬دارد و به عنوان وکيل پايه يک دادگستري در تهران مشغول به کار مي¬شود. در کنار کار وکالت، با تمام امکانات مادي و معنوي خود در زمينه¬ي شناسايي و گردآوري ادبيّات شفاهي مناطق ساوه, همدان, زرند و همچنين ايل قشقايي همت مي¬گمارد. مقالات ايشان به عنوان عضو هيئت تحريريه مجله وارليق، در اين مجله به چاپ مي¬رسيد. يکي از فعاليتهاي ادبي ايشان معرفي شاعر بزرگ ساوه» تيليم¬خان » به ادبيات ايران و دنياي ترک مي¬باشد که اين موضوع در آکادمي ملي علوم آذربايجان (آذربايجان ميللي عئلملر آکادئمياسي ) به ثبت رسيده و تحقيقات ايشان در زمينه¬ي تيليم¬خان شناسي به عنوان تِز دکتراي وي ارزيابي و قبول گرديده بود که متاسفانه تقدير الهي فرصت دفاع از نظريه¬ي علمي خود به آن مرحوم را نداد و در آستانه اخذ درجه¬ي دکترا دعوت حق را لبيک گفت.
با درگذشت دکتر کمالي و عدم ادامه راه ايشان از طرف خانواده و بستگانش, اين وظيفه¬ي سنگين يعني گردآوري و نشر آثار تيليم¬خان به دوش همه¬ي همشهريان افتاده است. اميدوارم ادب¬دوستان منطقه در اين راه همت نمايند.
از کليه خوانندگان و صاحب نظران عزيز در خواست مي¬شود تا نظرات و پيشنهادات خود و اشعار چاپ نشده¬ي شاعر که در سينه¬هاي خود حفظ کرده¬اند و يا در نسخه¬اي در اختيار دارند را با ما در ميان بگذارند، تا در چاپهاي بعدي مورد استفاده قرار گيرد.
اسداله اميري – بهار ۱۳۸۵
گردآورنده جلد نخست دیوان حکیم تیلیم خان

Asadollah_amiri@yahoo.com

1- با در نظر گرفتن خواندگان در ساير کشورهاي ترکي زبان, متن کتاب با الفباي ترکي معاصر (الفباي برگرفته از لاتين) نيز داده شده که جدول استفاده از اين الفبا در آخر کتاب درج گرديده است

——–
این نوشته مقدمه جلد نخست دیوان حکیم تیلیم خان است که اخیرا به همت آقای مهندس امیری در دوهزار جلد چاپ و منتشر شده است. از ایشان که نسخه تایپ شده این مقدمه را در اختیار «آلما یولو» قرار دادند متشکریم. کتاب مقدمه ای نیز به زبان ترکی و به قلم آقای دکتر گونئیلی دارد که آن را نیز در اختیار خوانندگان آلما یولو قرار خواهیم داد.
http://www.hbayat.com

بیز و کلاسیک اثرلر / سید حیدر بیات

ژوئن 8, 2007 در 7:27 ق.ظ. | نوشته شده در گونده‌لیک یازیلار/ یادداشتها, ادبیات | بیان دیدگاه

تورکمن لرین یاپراق فصلنامه سینه باخیرام، گیجی ییم گلیر. اونلار تقریبا هر فصیلده یئنی بیر شئی لر کیلاسیکلری حاقدا یازیرلار. دئمه لی کیمسه یاپراغین سایتینا باخسا تورکمن ادبیاتی حاقدا چوخلو سورغولارینا جاواب تاپا بیلر. آمما بیزده بو ساحه ده جیددی بیر سورون واردیر. البت بیزیم بیر نئچه دوشرگه میز یئنی ادبیات حاقدا یاخشی چالیشیرلار، یئنی شعرده رویالار، ناغیل و مدرن نثرده باراما. ایکیسی ده ساغ اولسونلار. آمما کلاسیک لر حاقدا اساسی سورونلاریمیز واردیر. انترنیتدن ائشیگه ده چیخیب و یاییملانان درگیلریمیزی واراقلاساق یئنه ده بو سورون چؤزولمه ییر. اساسن کلاسیک لر بحثی گونئی ده (قوزئیی بیلمه ییرم) چوخ چاتیشماز و خسته دوغولوبدور. قلمی اله آلاندا بیر کلاسیک شاعیرین یا یازارین اثرینین قارانلیق یؤنلرینی آراشدیرمادان اونو ذیروه یه چیخاردیب، شاعیر اولسا اونون شعرلرینده جیناس، تلمیح، کنایه و… ایشلنمه سیندن سؤز آچیریق و یازار اولسا ایسه اونون نثری نین آخارلیغیندان، یئری گلدیکده ضرب المثلدن، شعردن فایدالاندیغیندان و حکمتلی سؤزلر دئمه ییندن، و ها بئله هر شاعیر و یازارین اومانیستی باخیشی ، ظولومکار غصبکارلارلا ساواشی و… حاقدا باجاردیغیمیز قدر بوش بوغازلیق ائدیریک.
تقریبا یوزه دوقسان فایز تحقیقی! مقاله لریمیز و اؤن سؤزلریمیز بئله دیر.
بیلدیر کیلاسیکچی اوستادلارین بیریسینه بو حاقدا نئجه سورو یازدیم بیر موصاحیبه شکلینده یاییملانسین، اوستادا هر دؤنه زنگ آچدیقدا: سنین سورغولارینا فیکرلشیب جاواب یازیرام دئسه ده آنجاق نهایتده اوستاد دان سس سوراغ اولمادی. البته بو چاتیشمازلیغی کیمسه نین بوینونا ییخمادان بوتون هامی میز سوروملویوق.
هر حالدا یئنی ادبییاتیمیزین گلیشمه سی سئویندیریجی بیر مسئله دیر و بو باخیمدان دوکتور طاها، خانیم جاوانشیر، محمدرضا لوایی، یاشماق درگی سینین یازارلاری، همت شهبازی، و اونلار یئنی یئتمه یازار-شاعیرلریمیزدن ممنون اولمالی ییق. بونلارلا یاناشی مهیار و رضایی کیمی گرافیست لرین ایشی اوشاقلارین یازیسینی مدرن طرحلرله اوزه چیخاردیب و درگی لریمیزی قوناق قاباغا گتیرمه لی ائدیر، بونلاریدا ساغ اولسونلار.
یئنی ادبیاتیمیز گلیشمه سوره جینی یاخشی سورسه ده آنجاق، کیلاسیک لریمیزی بئله آرخایین اؤز باشینا بوراخماق و الیازمالاری ویترینلره گؤندرمه مک هئچ ده نفعیمیزه اولمایاجاقدیر.
بوردا بیر یئنی ایستک و اراده لازیم اولاجاقدیر و اوندان اؤنجه البت بیر یئنی و باشقا باخیش.
کلاسیک ادبیاتیمیزا فیکیرلشنده همیشه بیر دئموده و فورمادان چیخمیش ایره ندیریجی صحنه لر گؤز اؤنونه گلیر: تایپ پوزغونلوغو، گرافیک پوزغونلوغو، نثر پوزغونلوغو، آنلام پوزغونلوغو و …
دوغرودور کیلاسیک اثرلریمیز حاقدا یازیلان پوزغونلوقلارا دولو یازیلاری هامی میز گؤروب و اوخوموشوق، ائله بیل حلبی آبادلاردا ان سئودی ییمیز کیمسه نین آردینجا او قدر گزیب و نهایت سئودی ییمیزدن ده بئزمیشیک. بونلار هامیسی دوغرو، بونونلا بئله بو ذهنیتی پوزماق، و کیلاسیک لریمیزی یئنی دن دیریلتمک بیزه بیر گؤره و یوخ بلکه ده بیر گرک ساییلیر. کلاسیک اثرلریمیزی آراشدیریب اوخومادان اؤنجه گلیشمه سوره جیمیز ساغلام ایره لی سوره بیلمه یه جک دیر.

گزارشی از حضور مسئولان محلی و مردم در زادگاه حکیم تیلیم خان

ژوئن 6, 2007 در 5:56 ب.ظ. | نوشته شده در ادبیات, خبر و تحلیل | بیان دیدگاه

مزارداشیدر تاريخ 14/3/86 همزمان با سالروز رحلت حضرت امام خميني(ره)،مراسمي در گراميداشت ياد و خاطره شهداي جنگ تحميلي روستاي مراغه(مرغئي) از توابع بخش نوبران شهرستان ساوه برگزار گرديد.در اين مراسم كه به ابتكار شوراي اسلامي و دهياري روستاي مراغه(مرغئي) و بخشداري منطقه برپا شده بود،جمعي از مسولين منطقه از جمله حجت الاسلام و المسلمين حسين اسلامي ،نماينده محترم مردم شهرستانهاي ساوه و زرنديه در مجلس شوراي اسلامي، بهروز قنبري بخشدار محترم نوبران ،فرماندهي محترم ناحيه انتظامي نوبران و غرق آباد و ياتان،فرماندهي محترم بسيج منطقه ،رياست محترم بنياد شهيد شهرستان ساوه ،ائمه جمعه شهرهاي نوبران و غرق آباد،دهيار و اعضاي شوراي اسلامي روستاي مراغه(مرغئي) و تني چند از مسولين محلي و اهلي روستا حضور داشتند.
بخش اول مراسم با نوحه سرائي و حركت از مقابل مسجد امام حسين(ع)به سمت گلزار شهدا آغاز گرديد و مزار شهدا و همچنين مزار شاعر بزرگ ،حكيم تيليم خان،زيارت و براي روح آن بزرگواران فاتحه قرائت شد.
مراسم با حضورحاضرين در مسجد امام حسين (ع) و حضور حجت الاسلام و المسلمين ،اسلامي ،بعد از اقامه نماز جماعت مغرب و عشاء به امامت ايشان ادامه يافت.
بخش دوم ، در مسجد، با قرائت آياتي از كلام الله مجييد توسط آقاي داود ذوقي آغاز گرديدو با خوش آمدگويي آقاي علي اصغر كريمي ادامه يافت.
برنامه با سخنراني جناب آقاي شهيدي رئيس شوراي اسلامي شهر نوبران ادامه يافت.شهيدي ضمن تشكر از حضور مهمانان و اهالي روستا،از ابتكار جالب بخشداري در آستانه هجدهمين سالگرد ارتحال حضرت امام خميني(ره)به نيكي ياد كرد و تاريخچه اي از انقلاب اسلامي تا پيروزي آن را بيان نمود.ايشان با اشاره به زيارت مزار حكيم تيليم خان ضمن خاطرنشان كردن ارزش ادبيات و شعرا گفت:امروز زيارت مزار اين شاعر بزرگ سعادتي بود كه نصيب من شد .ايشان براي ساخت مقبره اين شاعر بزرگ قول مساعد داد.
سخنران بعدي،آقاي بهروز قنبري ،بخشدار نوبران بود.جناب قنبري سخنراني خود را اينگونه آغاز نمودند:
مراغه دهكده نيست،شهر عشق است
شهيدانش گواه بحر عشق است
چنين شاعر نديدم سخت مظلوم
تيليم خان را كه خود از دهر عشق است
اين قطعه شعر شورعجيبي را در حضار ايجاد كرد.قنبري سپس با بيان مشاهده قبر پدر و مادر يك شهيد در دوطرف مزارآن شهيد،به خودش و حضار پيشنهاد ترك 35 گناه كبيره به احترام 35 شهيد روستا را ارائه نمود.ايشان در ادامه با ياد نمودن از سجاياي بنيانگذار جمهوري اسلامي گفت:بايد مليونها انشان شناس اسلامي بنشينند تا فقط يكي از سخنرانيهاي امام را تحليل نمايند.قنبري در خاتمه از آقاي شهيدي به خاطر قول مساعد براي ساخت بارگاه تيليم خان تشكر كرد.
سخنران بعدي حجت الاسلام و المسلمين حسين اسلامي نماينده مردم شهرستانهاي ساوه و زرنديه در مجلس شوراي اسلامي بود.اسلامي ضمن تشكر از اهالي و مهمانان به خاطر حضور در اين مراسم گفت:آنچه كه درباره امام بايد گفت در قرآن نيز آمده است.ايشان با اشاره به داستان حضرت موسي(سلام الله عليه و علي نبينا)و مقايسه زندگي امام با مبارزه حضرت موسي با فرعون گفت:امام براي تنبيه شاه آمده بود و اراده خدا در اين بود.اسلامي با بيان خاطراتي از حضرت امام خميني(ره) و پيشرفتهاي ايران بعد از انقلاب،قدرداني از زحمات دولت نهم و مجلس هفتم گفت:امروز مجلس و دولت زير بيرق مقام معظم رهبري كار مي كنند.ايشان در ادامه جوانان را به خواندن وصيت نامه سياسي –الهي حضرت امام(ره) دعوت نمودند.
بعد از سخنراني ايشان ،يكي از حضار در مورد علت گراني هاي اخير سوال نمودكه نماينده محترم،علت گراني هاي اخير راشيطنت عده اي پولدار و بي دين عنوان نمودند.
سپس مجري برنامه،آقاي علي اصغر كريمي به بيان مشكلات روستا پرداخت و از مسولين خواستار حل آنها شد:
1- مشكل بي آبي روستا كه رگ حيات اين روستا و روستاهاي مجاور مي باشد.
2- آسفالت جاده ورودي روستا
3- تأمين آب شرب ،مخصوصاً قلعه بالا
4- ساخت بارگاه براي مزار شاعر بزرگ كشور»حكيم تيليم خان»
5- نصب تابلو در جاده اصلي ساوه- همدان جهت راهنمايي به سمت مزار تيليم خان،اين شاعر ترك زبان ساوه
6- گلزار شهداي روستا
نماينده مردم ساوه و زرنديه در مجلس شوراي اسلامي با حضور مجدد در پشت تريبون، در خصوص مشكلات فوق ،قول مساعد داد و در خصوص حكيم تيليم خان ضمن اشاره به اينكه تيليم خان شاعري پرمحتواست و بسياري از كشورهاي خارجي سراغش را مي گيرند،پيشنهاد برگزاري همايشي را در اين شاعر، ارائه نمودند كه روز بيست و نهم تيرماه امسال ،به عنوان روز همايش حكيم تيليم خان برگزيده شد.
حسن ختام برنامه قطعه شعري از ديوان حكيم تيليم خان بود كه توسط آقاي اسدالله اميري قرائت گرديد كه به علت استقبال بي نظير و درخواست حضار ،قطعه شعر ديگري نيز قرائت گرديد.
در پايان مراسم به هر يك از ميهمانان ،يك جلد ديوان حكيم تيليم خان اهدا گرديد.
—-
منبع : آلما یولو

برای اگاهی بیشتر در مورد زندگی و شعر حکیم تیلیم خان به آن آدرس مراجعه کنید.

« صفحهٔ پیشصفحهٔ بعد »

ساخت یک وب‌گاه یا وب‌نوشت رایگان در وردپرس.کام.
Entries و دیدگاه‌ها feeds.